Erfgoed is van ons allemaal

Categorie: Kunst

Anton Kuijsten
Onderwijzer, aquarellist, tekenaar en houtsnijder

Antonie (Anton) Kuijsten (1917–2007) was onderwijzer en schoolhoofd in Aalten, daarnaast autodidact houtsnijder, tekenaar en aquarellist. Hij leidde vanaf de oprichting tot aan zijn pensioen de Hervormde School Aalten-Zuid (later De Broekhof). Zijn achternaam wordt ook vaak gespeld als Kuysten.

Kuijsten werd geboren op 5 oktober 1917 in Huizen. Zijn moeder overleed toen hij acht jaar was, maar dankzij de manier waarop zijn vader het gezin opving en de hulp in de huishouding die langdurig bij het gezin bleef, had hij toch een gelukkige jeugd.

Na de kweekschool in Amsterdam stond Kuijsten op verschillende plaatsen voor de klas, onder meer in Naarden, Muiden, Rheden—waar hij zijn latere vrouw leerde kennen—en Zutphen. In de laatste maanden van de bezetting dook hij onder om te voorkomen dat hij voor de bezetter moest werken. Op 11 april 1947 trouwde hij in Rheden met Hendrina Groenewoud.

Bij de opening van de 2e Nederlands-Hervormde School Aalten-Zuid in 1954 (de latere Broekhofschool) werd hij aangesteld als hoofd. Kuijsten stond bekend als een verteller die geschiedenislessen tot leven bracht “alsof hij er zelf bij was geweest”. In 1967 woonde het gezin aan de Wilhelminastraat 4 in Aalten. Hij deed ook veel voor de Protestantse Gemeente: ruim twintig jaar leidde hij de kinderkerk in Aalten-Zuid en hij was enige tijd ouderling.

Naast het onderwijs ontwikkelde Kuijsten zich als autodidact houtsnijder, tekenaar en schilder. Behalve aquarellen maakte hij tekeningen met ecoline. Van zijn hand verschenen ook (verjaardags)kalenders. Hij is opgenomen in het boek Kunstig Aalten (2021), een overzicht van Aaltense kunstenaars, samengesteld door Leo van der Linde.

Het plotselinge overlijden van zijn vrouw in 1987 was een zwaar verlies. Enkele jaren legde hij penseel en potlood neer, waarna hij zijn werk gelukkig weer hervatte. In zijn laatste levensfase kampte hij met een broze gezondheid. Na een opname in het ziekenhuis in Winterswijk en een kort verblijf in ’t Hoge Veld overleed hij uiteindelijk in het ziekenhuis. De begrafenis vond plaats op 1 december 2007, na een dankdienst in de Oude Helenakerk in Aalten. Hij vond zijn laatste rustplaats op begraafplaats Berkenhove.

Anton Kuysten (1917-2007)

Zutphens Dagblad, 10 mei 1954

Galerij

Een selectie uit het werk van Anton Kuijsten:

Het Kloosterbos bij Bredevoort

De Bergrede, houtsnijwerk

Boerderij ‘Beestman’ op de Haart bij Aalten (achterzijde)

Boerderij Eskes in de winter op de Haart te Aalten

Interieur Grote of St. Helenakerk te Aalten, zuidzijde

Hijinkdijk, Haart

Akkermateweg, Lintelo

Landweggetje aan de Akkermateweg te Aalten
Bronnen
27 november 2007
Joop en Truus Doodeheefver
Kunstenaarsechtpaar

Joop en Truus Doodeheefver waren een kunstenaarsechtpaar dat in 1973 van Amsterdam naar Aalten verhuisde en daar decennialang actief was. Joop (1924–2001) legde zich in Aalten toe op tekeningen en transparante aquarellen van landschappen en boerderijen. Truus (1928–2004) maakte portretten, dierfiguren en vrij werk in brons, aluminium en hout. Ze exposeerden geregeld samen in de regio en daarbuiten.

Johannes Christoffel (Joop) Doodeheefver werd op 6 juni 1924 in Amsterdam geboren. Hij werd opgeleid in het atelier van Nel Fernhout en werkte circa dertig jaar als ontwerper-colorist bij de behangfabriek van zijn vader, de firma Rath & Doodeheefver. In 1945 trouwde hij met Truus Kremer.

Geertruida Jeannette Frederika (Truus) Kremer werd op 15 februari 1928 in Leiden geboren. Kort daarna verhuisde het gezin naar Amsterdam. Ze leerde beeldhouwen bij Adrianus Remiëns en trouwde in 1945 met Joop Doodeheefver.

Verhuizing naar Aalten

Het echtpaar koesterde al langer de wens eens het jachtige Amsterdam te verlaten om zich in het “nog onbedorven oosten” te vestigen. In 1973 voegden ze de daad bij het woord en vestigden zich met hun gezin in de monumentale boerderij De Kiefte in de Aaltense buurtschap Heurne.

Hier legde Joop zich toe op het tekenen en aquarelleren van landschappen en boerderijen in de omgeving. Hij werkte ook veel in opdracht, om objecten, personen en landschappen vast te leggen voor latere generaties. Hij verzorgde ook de illustraties voor het boek De Freule van Dorth, geschreven door Ben Bekker (1974).

Truus beeldhouwde naturalistische portretten en dierfiguren en maakte houtsnijwerk. Een bekend werk van haar hand is het beeldje van Hendrickje Stoffels op ’t Zand in Bredevoort (1977).

Zowel gezamenlijk als individueel exposeerden zij succesvol in binnen- en buitenland.

Galerij

Een selectie uit het werk van Joop en Truus Doodeheefver:

Hendrickje Stoffels, Bredevoort (Truus Doodeheefver)

Beekje achter de Kiefte, Heurne (Joop Doodeheefver)

De Freule van Dorth, geschreven door Ben Bekker en geïllustreerd door Joop Doodeheefver (1974)
Bronnen
24 oktober 2004
Piet Bloot
Schilder, tekenaar en dichter

Pieter (Piet) Bloot (1924–1982) kwam in de zomer van 1940 als zestienjarige jongen uit het gebombardeerde Rotterdam naar Aalten. Op initiatief van de gereformeerde predikant Th. Delleman—voorheen dominee in Aalten, daarna in Rotterdam-Kralingen—verscheen in de Aaltense kerkbode een oproep om Rotterdamse kinderen uit getroffen gezinnen een onbezorgde zomervakantie te bieden. Piet was één van de gelukkigen.

Wat als vakantie begon, werd een verblijf van vijf jaar. Bloot werkte in die periode in de hoornindustrie in Aalten. Omdat hij een passie voor tekenen had, keerde hij na de bevrijding terug naar Rotterdam, waar hij aan de Academie voor Beeldende Kunsten reclametekenen leerde.

Piet kon echter niet meer aarden in Rotterdam en vertrok eind 1947 weer naar de Achterhoek. Hij ging werken bij het elektrotechnisch installatiebedrijf ERBA Van Lochem in Aalten. In september 1949 leerde hij Johanna Wildenbeest kennen, geboren op boerderij de Kiefte in de Heurne. Ze trouwden in 1952 en kregen drie kinderen.

Begin jaren vijftig startte Bloot samen met collega Leendert Rhebergen onderaan de Hogestraat een eigen zaak: Rhebergen en Bloot, een elektrotechnisch installatiebedrijf met winkel in elektrische apparatuur.

Piet Bloot overleed op 30 januari 1982, 57 jaar oud, en werd begraven op begraafplaats Berkenhove.

Publicaties

In 2016 verscheen bij uitgeverij Fagus Zo ik niet had geloofd, brieven van mijn moeder, gebaseerd op circa 160 brieven en kaarten die zijn moeder hem tussen 1940 en 1945 vanuit Rotterdam stuurde, aangevuld met zijn eigen herinneringen. Bloot is tevens opgenomen in Kunstig Aalten (2021), een overzichtswerk van Aaltense kunstenaars, samengesteld door Leo van der Linde.

Galerij

Een selectie uit het werk van Piet Bloot:

Kar in sneeuw voor een boerderij, acryl op doek

Huis aan de Varsseveldsestraatweg

Wakel Slat, foto (circa 1975)

“De hertjes van vader”, kleurkrijt

Slot Sinderen 19e eeuw

De Olde Kiefte, Heurne
Bronnen
30 januari 1982
Japanse televisie maakt opnamen in Aalten
Dagblad Tubantia, 7 september 1972

Vandaag en morgen is een groep televisiemakers uit Japan in Aalten om daar opnamen te maken voor een aflevering in een serie van zeven films over Nederland, die voor de Japanse televisie zal worden uitgezonden. De groep is in dienst van de Tokio Broadcasting System en door bemiddeling van de streek-VVV Achterhoek uit Zutphen in Aalten terecht gekomen.

De serie van zeven films over Nederland, die elk ’n kwartier in beslag nemen, is hoofdzakelijk in het westen van het land in de grote steden opgenomen. De Japanners wilden echter ook het leven op een boerderij elders in Nederland op de film vastleggen. Men herinnerde zich in landbouwkringen in Den Haag, waar de Japanners om advies vroegen, de actualiteit die van Aalten uitging destijds bij het bezoek van de minister van landbouw ir. P. J. Lardinois. De Japanners wilden ook geen specifiek rundvee- of varkensbedrijf maar het liefst een gemengd bedrijf waar zij de verschillende aspecten van het Nederlandse boerenleven in een klap konden registreren.

Via de streek-VVV zijn zij verwezen naar Aalten naar de boerderij van de heer A.D.W. Houwers aan de Heijinkdijk. Na een eerste oriënterend gesprek, gistermiddag, zijn de Japanners vanmiddag met de opnamen begonnen, waarbij de familie Houwers werd verzocht de gewone dagelijkse gang te gaan en niets bijzonders in scène te zetten. Verder ligt het in de bedoeling dat de Japanse televisiemensen vanavond een bezoek brengen aan de gondelvaart in Bredevoort, waarbij tevens eventueel opnamen zullen worden gemaakt.

Dagblad Tubantia, 7 september 1972
Bron
- Delpher
7 september 1972
Aalten Filmstad

In 1958 werd er een film gemaakt over Aalten, ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van voetbalvereniging AZSV.

Hieronder ziet u de film in twee delen alsmede de aankondiging.

6 mei 1958
R.K. muziekvereniging Wilskracht
Bredevoort

De R.K. muziekvereniging Wilskracht werd op 12 februari 1931 opgericht door pastoor Wilhelmus Boerma (1888–1968). Het eerste bestuur bestond uit voorzitter B.W. Berendsen, secretaris G.B. Wubbels, penningmeester B.J. Betting en commissaris J. Jetten. De directeur van het herenkoor, Willem Wensink, werd ook directeur van Wilskracht.

De vereniging was een onderafdeling van de R.K. Werkmansvereniging (RKWV). Alleen vakbondsleden konden volledig lid worden, niet-leden kregen de status van hospitant. Pastoor Boerma stelde een reglement van 51 artikelen op, waarbij artikel 49 en 50 bepaalden dat alle bestuursbesluiten ter goedkeuring aan de geestelijk adviseur moesten worden voorgelegd en zonder diens goedkeuring geen rechtskracht hadden.

Onmiddellijk na de oprichting traden een groot aantal jongemannen toe tot de vereniging. Zij kregen een muziekinstrument in bruikleen van het kerkbestuur. Met hun handtekening beloofden zij het instrument zorgvuldig te behandelen.

De Harmonie „Wilskracht” te Bredevoort. Zittend het bestuur, v.l.n.r. de heeren J.H.A. Harmsen (penningm.), A. Veldkamp (secr.), W.J. Wensink (directeur), J.B.J. de Vries (voorz.), G.B. Wubbels (2de voorz.) en uiterst rechts J.H. Ebbers (commissaris). Foto: De Graafschapbode, 12 augustus 1938.

Interne conflicten

Wilskracht kende een roerige geschiedenis. Een steeds terugkerende bron van conflicten was de achterstand in de contributie. Deze bedroeg vijf cent per week, maar niet alle leden voldeden aan deze verplichting. Ook gedroegen sommige leden zich eigenwijs en brutaal tegen de directeur.

In de volksmond werd Wilskracht spottend de ‘rooms-katholieke muziekvereniging Wensink en Jetten’ genoemd, omdat die beide families een groot stempel op de club drukten en elkaar daarbij geregeld dwars zaten.

Optredens

Wilskracht verzorgde muzikale medewerking aan liturgische vieringen, zoals de huldiging van organist Jans Betting in mei 1949, ter gelegenheid van zijn pauselijke onderscheiding. Daarnaast trad het korps op bij regionale festivals. Op het programmablaadje van het festival op landgoed Geers te Lievelde staat Wilskracht vermeld naast fanfare St. Willibrord en harmonie St. Caecilia Zieuwent.

Door de eigenwijsheid van vele leden heersten er binnen Wilskracht geheel eigen opvattingen over de gewenste manier van optreden. Zo was er in de jaren vijftig een dekenale dag in Groenlo waar vele katholieke muziekkorpsen aan deelnamen. De korpsen marcheerden over straat, voorafgegaan door een kind met een naambordje. De optocht was al ver gevorderd toen het kind met de naam Wilskracht voorbijkwam. Daarachter was een groot gat. Waar bleef Wilskracht? Na enkele minuten kwam de Bredevoortse muziekvereniging de hoek om in een eigen Pruisisch marstempo, langzamer dan alle andere groepen. Wilskracht meende dat zij zich niet aan de anderen hoefde aan te passen maar de anderen aan hen!

Opheffing

In 1964 maakte het bestuur op een algemene ledenvergadering bekend dat de vereniging wegens geringe belangstelling “voorlopig te ruste” werd gelegd. Ter vervanging werd een jeugddrumband opgericht met 27 jongens en meisjes onder leiding van Bernhard Aversteeg uit Aalten. Deze drumband ging enkele jaren later op in het jongerenkoor. Muziekvereniging Wilskracht bevindt zich tot op heden in ruste.
Bronnen
- Wessels, Jos, Nazareth: Bredevoort en zijn katholieken, Aalten: Fagus
- aaltenvooruit.nl
- delpher.nl
- ecal.nu
- wiewaswie
12 februari 1931
Wilhelm Albertus Lammers
‘De Kippenschilder van Aalten’

Wilhelm Albertus (Willem) Lammers (Aalten, 1857 – Ginneken, 1913) was een Nederlandse kunstschilder met een opvallende specialisatie: taferelen met pluimvee. Tot aan het einde van de 19e eeuw werd er nauwelijks aandacht besteed aan de leefomstandigheden van pluimvee. Kippen sliepen doorgaans in een boerenschuur of in bomen. De schilder wist dit levendig op doek vast te leggen.

Levensloop

De Volkskrant, 4 april 1939

Lammers werd op 3 april 1857 geboren op boerderij Schulenkamp in de buurtschap Dale bij Aalten, als zoon van Albertus Lammers en Theodora Huls. Het gezin verhuisde meerdere malen binnen Aalten—eerst naar de Kerkstraat, daarna de Dijkstraat en de Hoekstraat. Willem Lammers was aanvankelijk schoenmaker van beroep. In 1880 vertrok hij naar Gaanderen en enkele jaren later woonde hij in Amsterdam.

In 1887 veroordeelde de Krijgsraad te ’s-Hertogenbosch hem wegens desertie tot vier maanden militaire detentie. Bij zijn registratie werd als beroep schilder genoteerd, zijn gezindte rooms-katholiek, lengte 1,66 m, met blond haar, blauwe ogen en een krullende baard.

Op 24 juli 1890 trad Lammers in Breda in het huwelijk met Wilhelmina van den Akker. Het echtpaar woonde kort in Aalten (Dijkstraat) en verhuisde in april 1891 naar Breda. Daar werden acht kinderen geboren: zeven dochters—van wie één doodgeboren—en één zoon. Lammers overleed op 4 februari 1913 in Ginneken (gemeente Breda).

Kunst

Als kunstenaar was Lammers auto-didact. Hij werkte vooral in olieverf op doek of paneel, meestal in klein tot middelgroot formaat. Zijn voorstellingen tonen kippen, kuikens en hanen in hun dagelijkse omgeving: rond de voederplaats, bij de hooiberg of in een schuurinterieur. Hij signeerde zijn werk als “W.A. Lammers”, “W. Lammers” of met het monogram “W.L.”.

Galerij

Een selectie uit het werk van Wilhelm Albertus Lammers:

Kuikens, kippen en haan

Stalinterieur met boerin en pluimvee

Haan en drie hennen

Kippen, haan en pauwen op het erf

Hoeders met vee

Hanen

Pluimvee in de stal

Kleinvee op een boerderij

Stilleven van keukenattributen
Bronnen
4 februari 1913