De Wilhelminaschool was een protestants-christelijke lagere school in Aalten, opgericht in 1884. De school begon aan de Hogestraat en verhuisde rond 1925 naar een nieuw gebouw aan de Stationsstraat. Begin deze eeuw ging de school op in basisschool De Triangel. Het voormalige schoolgebouw heeft tegenwoordig een nieuwe bestemming als bed & breakfast.
De Wilhelminaschool begon in 1884 aan de Hogestraat in Aalten, in wat later bekend werd als gebouw ‘Irene’. Rond 1925 verhuisde de school naar de Stationsstraat, waar vele generaties Aaltenaren onderwijs hebben genoten.
De school werd in 1925 feestelijk in gebruik genomen. Door snelle groei van het leerlingenaantal vond al in 1930 een uitbreiding plaats: er werd een verdieping met twee extra lokalen bijgebouwd. Bekende leerkrachten van vroeger waren onder anderen juffrouw Lammers, meester Hengeveld, juffrouw Van Diemen de Jel, meester Van Boven en juffrouw Drupsteen.
Op de voorgevel van het gebouw staat prominent de naam van de school, met daaronder de tekst: ‘School met den Bijbel’. In 2009 ontstond ophef toen deze tekst door de gemeente Aalten werd verwijderd. Na protest uit de gemeenschap is de verwijdering snel teruggedraaid.
Na de sluiting verloor het gebouw zijn onderwijsfunctie. De gemeente Aalten nam het pand vervolgens tijdelijk in gebruik als kantoorruimte. Rond 2018 werd het pand verkocht en kreeg het haar huidige bestemming als B&B De Wilhelminaschool.
Deze school werd gebouwd in 1956 en afgebroken in 1988. De school werd destijds gebouwd volgens de laatste richtlijnen die voortkwamen uit de nieuwe ‘Wet op het Kleuteronderwijs’ uit 1956. In de beginjaren van deze kleuterschool kwamen er delegaties uit het hele land kijken naar deze moderne school.
In 1990 werden op de leeggekomen plek huizen gebouwd.
Jongerencentrum ’t Ankertje werd geopend in september 1967, als resultaat van een initiatief binnen de Gereformeerde Kerk van Aalten. Begin jaren zestig groeide het jeugdwerk sterk en ontstond de behoefte aan een eigen ruimte.
In 1960 stelde een speciaal comité zich ten doel een gereformeerd jeugdcentrum op te richten. Na instemming van de kerkenraad werd besloten het gebouw te realiseren achter de Westerkerk.
De naam ’t Ankertje werd later aan het centrum gegeven, dat jarenlang een belangrijke plek was voor jongerenactiviteiten in Aalten.
De marechausseekazerne Aalten werd gebouwd rond 1937. Voorheen was de marechaussee gevestigd bij de grensovergang Heurne-Hemden. Het pand bevatte drie woningen, bestemd voor de marechausseegezinnen en een dienstgedeelte, dat groter was dan de andere gedeeltes. Ook waren er extra kamers voor ongehuwde ambtenaren. Deze moesten een bepaald aantal jaren bij de marechaussee zijn, voordat ze mochten trouwen en woonden daarom intern.
Het dienstgedeelte bevatte twee arrestantencellen en de drie woningen waren allen voorzien van een ‘gaskelder’, om te schuilen als er een oorlog met gasaanvallen kwam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is naast de kazerne een V-1 bom gevallen, doch gezien de degelijke bouw van militaire objecten heeft de kazerne nagenoeg geen schade opgelopen.
Tweede Wereldoorlog
Toen op 10 mei 1940 de oorlog uitbrak, waarschuwde wachtmeester Sijbring – die nachtdienst had – de marechaussees voor de Duitsers. Een aantal vluchtte per fiets door de Wolboom richting Bronkhorst, waar ze de IJssel overstaken. Daar konden ze worden ingezet bij de verdediging van Nederland.
Als er in de oorlog mensen werden opgepakt bracht men ze óf naar het gemeentehuis, waar de NSB zat, óf naar de marechausseekazerne. Daar zaten nog een aantal marechaussees. Zo werd ook op een keer ome Jan Wikkerink opgepakt en naar de kazerne overgebracht. De verzetsstrijders maakten snel een plan om hem te bevrijden. Met marechaussee Bruggeman jr. – zijn bewaker – sprak men af dat men hem een blauw oog zou slaan en bedwelmen met chloroform. Zo bevrijdde men ome Jan. Toen even later de SD kwam en de bewaker aantrof met een blauw oog en nog nauwelijks bijgekomen, geloofde men zijn verhaal en kwam hij niet in moeilijkheden.
Woningen
De marechausseekazerne werd gesloten op 1 maart 1968. Daarna is het gebouw overgegaan naar de Rijksgebouwendienst. In 1989 zijn de woningen verkocht aan de huurders en in particulier bezit gekomen.
De voormalige gevangenis aan de Prinsenstraat in Aalten werd in 1861 in neoclassicistische stijl gebouwd als kantonnaal huis van bewaring met zes cellen en een cipierswoning. In 1886 verviel de kantonnale status, maar het gebouw bleef tot de Tweede Wereldoorlog in gebruik als gemeentelijke gevangenis. Tegenwoordig heeft het pand een woonbestemming.
Een inventarislijst uit 1933 noemt nog ‘meubilair en overige goederen behorend tot de gevangenis in de Achterstraat’ (de oude naam van de Prinsenstraat). Vóór 1861 bevond het plaatselijke cachot zich aan de Landstraat.
In 1937 beschreef G.H. Rots in een serie artikelen hoe het er in vroeger tijden in Aalten aan toeging. Het volgende schreef hij over de oude gevangenis:
“Voor kantongerechtzaken behoefde men niet ver te loopen. In ons goede dorp zetelde immers de kantonrechter en werd het kantongerecht in het gemeentehuis gehouden. De gevangenis te Aalten was ook ingericht voor bewaring van gevangenen, langer dan een etmaal. Een cipier was daarvoor aangesteld en lange jaren heeft Wessel te Brake dit baantje vervuld. Hij heeft voor de richtige nakoming van voeding en verzorging der gevangenen een contract moeten teekenen en daarvoor ook nog eenige borgen moeten stellen. Als bijzonderheid publiceeren wij hier het afschrift van dit contract:
Tusschen het College van Toezicht over het huis van bewaring te Aalten ter eener, en Wessel te Brake, cipier der gevangenen wonende te Aalten, ter andere zijde is op heden aangegaan het navolgende contract wegens het onderhoud der gevangenen gedurende het jaar 1862 en zulks voor den prijs van vijftig cents per gevangene daags.
Artikel Een.
De Aannemer verbindt zich tot voeding en verpleging der gevangenen in bovengenoemd huis aan ieder derzelven dagelijks te zullen verschaffen:
A. Vier oncen roggebrood van zuiver gebakken meel.
B. Drie maatjes warm drinken bestaande uit een deel zoete melk en vier deelen gekookt water.
C. Des middags een voedzame middagspijs ten minste overeenkomstig den voedingsstand vastgesteld voor de gevangenen in het algemeen.
D. Des avonds twee en een half once goed gebakken roggebrood als boven en twee en een half maatje warme drank, bestaande uit vier deelen gekookt water en een deel zoete melk met vijf wigtjes koffij en de noodige cichorij.
E. Het verder noodige drinkwater.
Artikel Twee.
De onderscheiden voedingsartikelen moeten van goede qualiteit zijn en naar den eisch gereed gemaakt worden en zullen steeds aan de goedkeuring van het College van Toezicht onderworpen zijn naar welker uitspraak de Aannemer zich zal hebben te gedragen.
Artikel Drie.
De Aannemer zal ook gehouden zijn in voorkomende gevallen aan de zieke gevangenen zoodanige spijs en drank te verschaffen als de geneeskundige zal voorschrijven met uitzondering van de geneesmiddelen.
Artikel Vier.
De Aannemer zal worden betaald binnen twee maanden na inlevering zijner driemaandelijksche of jaarlijksche declaratie.
Artikel Vijf.
In de voorschreven declaratie en Staten zal hij wel den dag van de aankomst der gevangenen doch niet dien van het vertrek kunnen in rekening brengen. Indien echter de gevangenen bij hunne aankomst reeds het middagmaal mogten hebben genoten en zij slechts tot den volgenden dag overblijven, zoodat hun alleen het avondmaal en morgeneten wordt verschaft, of wanneer zij op den dag hunner aankomst weder mogten vertrekken, zoodat hun slechts het middagmaal wordt verstrekt, zal in zoodanige gevallen slechts een halve verpleegdag kunnen worden gedeclareerd. Voor het onderhoud van kinderen tijdelijk bij hunne ouders opgesloten zal de helft van den aannemingsprijs voor iederen geheelen verpleegdag mogen worden berekent. Van een en ander zal in de kolom van Aanmerkingen en den nominatieven staat de noodige melding moeten worden gemaakt.
Artikel Zes.
Van de onderhoudskosten der policiegevangenen welke ten laste komen der gemeenten waartoe zij behooren zal de Aannemer steeds afzonderlijke declaraties en nominatieve staten behooren in te dienen. Indien in bijzondere gevallen het noodig mogt zijn de gevangenis te verlichten of te verwarmen zal de Aannemer daarin moeten voorzien op zoodanige wijze als het College van Toezicht zal voorschrijven.
Artikel Zeven.
De kosten van zegel en registratie des contracts mitsgaders de zegelgelden der mandaten wanneer die meer dan tien gulden beloopen, komen ten laste van den Aannemer.
Artikel Acht.
Indien er eenig verschil mogt ontstaan over het recht verstand en de uitoefening der vorenstaande bepaling zal hetzelve beoordeeld en beslist worden door den Heer Commissaris des Konings in de provincie, zonder beroep op eenige andere autoriteit.
Na voorlezing van bovengenoemde voorwaarden verklaart de Aannemer, Wessel te Brake, dit alles goed te hebben begrepen, dezelve te zullen opvolgen en tot richtige nakoming zijner verbindtenis te stellen als borgen Jan Wegchelaar, bode en Jan te Hoonte, veldwachter, beide wonende te Aalten welke overigen alhier tegenwoordig verklaren de door den Aannemer na te komen verplichting wel te kennen, zich solidair met hem voor de uitvoering er van aansprakelijk te stellen en aan alle exeptien te recuntieren, welke door hen als borgen zouden kunnen worden opgeworpen. En hebben de Aannemer en zijne borgen deze mede onderteekend.
Gedaan te Aalten den 10den Dec. 1861. Het College van Toezicht over het huis van bewaring te Aalten, w.g. F.W.J. IMMINK (president) w.g. L. ROELVINK, secretaris.
De Aannemer en de borgen: w.g. W. TE BRAKE w.g. J. WEGCHELAAR w.g. J. TE HOONTE.
Het stuk werd te Groenlo geregistreerd. De kosten hiervan waren 20 cent plus 38 opcenten is 28 cent samen.”
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1862
I-2633 I-2634
Het Collegie van toezigt over de kantonale gevangenis van Aalten
280 m² gevangenis, erf 205 m² huis, erf
1891
I-4414 I-4415
de Gemeente Aalten
269 m² huis van bewaring & erf 185 m² huis & erf
1893
I-4556 I-4557
de Gemeente Aalten
265 m² huis van bewaring & erf 179 m² huis & erf
1941
I-5611 I-4557
de Gemeente Aalten Antonius Johannes Veldhuis, koopman
Op 18 februari 1873 werd de ‘Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer’ te Aalten opgericht. Het doel van de vereniging was om “binnen het dorp Aalten een gebouw met noodig terrein in te rigten ten dienste van societeiten, lees- en landbouwvergaderingen, rederijkers-, zang- en muziekgezelschappen of van andere bijeenkomsten, strekkende om maatschappelijke beschaving door gezellig verkeer te bevorderen“. Op het Blik, op de hoek van de Hofstraat met de Herenstraat, werd datzelfde jaar een sociëteitsgebouw gerealiseerd.
In de Sociëteit werden naast bruiloften en feesten allerlei activiteiten georganiseerd, zoals door Floralia, die tentoonstellingen hield. Er werden dan stekjes uitgedeeld. Deze kon men laten opgroeien tot een plant. Op de tentoonstelling bekeek een vakkundige jury wie de mooiste plant had gekweekt.
Niet alleen Floralia was te gast in de Soos, ook Symphonia, een zangvereniging. Verder werden de kerstfeestvieringen van de Broekhofschool Aalten-Zuid druk bezocht. Ook waren er diverse schietverenigingen actief in de Soos. Een vaste stamgast was Nico Berkelaar, leraar Frans aan de Chr. HBS en later werkzaam als leraar aan de HAVO en VWO.
Beheerders van de Soos waren onder andere de heer en mevrouw Kunnen van 1906 tot 1916. Deze werden opgevolgd door G. Kempink. In later tijd werd de heer Walvoort beheerder van het gebouw. De laatste eigenaar was Theo Vultink.
Het gebouw werd rond 2002 gesloopt om plaats te maken voor een kantoorgebouw met daarboven appartementen.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1874
I-3201 I-3202
de Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer
90 m² huis 140 m² sociëteitsgebouw
1899
I-4856
de Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer
2.950 m² sociëteitsgebouw, huis & erf
1934
I-6521
de Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer
2.900 m² vereenigingsgebouw, huis & erf
1961
I-8523
de Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer
2.760 m² sociëteit, huis, tuin
1971
I-9957
de Vereeniging tot bevordering van gezellig verkeer
Omstreeks 1965 liet Wim Bulten hier, naast zijn winkel op nummer 32, een café met cafetaria bouwen – met een softijsautomaat! Dit werd al snel een populaire ontmoetingsplek voor de eerste nozems in Aalten.
Zijn zonen namen later het bedrijf over en maakten van het café een restaurant. Vervolgens opende een nieuwe uitbater hier restaurant De Aaltenier. Later vestigde zich in het pand enige tijd de eerste, enige en laatste coffeeshop van Aalten: café-poolbiljart Roxy.
Tegenwoordig is hier huisartsenpraktijk Het Station gevestigd.
In 1931 stond op het adres Stationsstraat 96a in Aalten een vermelding van klompenmakerij Pothof en Co. In 1934 werd dit adres gewijzigd naar Stationsstraat 32a. Onzeker is of dit precies dezelfde locatie betreft als het huidige nummer 32a.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1965
I-9154
Barend Willem Bulten, winkelier (kruidenier)
780 m² huis, tuin, lunchroom, garageboxen
1977
K-725
vof “Firma B.W. Bulten en Zn.”
1.210 m² winkel, restaurant, huis, schuren, tuin, parkeerplaats
Agave (v/h Martin) aan de Koopmanstraat, eind jaren negentig
Vanaf 1951 was H. Martin N.V. (breierij van luxe babykleding) gevestigd aan de Polstraat/Koopmanstraat in Aalten. In 1960 kwam zusterbedrijf Agave (garenveredeling) erbij. Na het faillissement van Martin in 1976 werden de veredelingsactiviteiten voortgezet als GaVeA. Rond 2000 verhuisde het bedrijf naar industrieterrein ’t Broek; het voormalige fabriekscomplex maakte plaats voor woningbouw.
H. Martin N.V.
In 1951 startten H.H. Martin (mededirecteur van de Tricotfabriek in Winterswijk) en zijn schoonzoon J.W. Wesselink in de voormalige beschuitfabriek van Wijers aan de Koopmanstraat een breierij met confectieafdeling onder de naam H. Martin N.V. Wesselink werd directeur. Het bedrijf specialiseerde zich in luxe gebreide baby-artikelen en begon met tien werknemers. Het personeelsbestand groeide tot circa 135 begin jaren zeventig.
In 1960 werd een nevenbedrijf opgericht: Aaltense Garenveredeling (Agave), een ververij, spoelerij en blekerij die ook loonveredeling voor derden uitvoerde.
Eind jaren zestig verslechterden de marktomstandigheden. De invoering van de Duitse BTW drukte de export en de prijsconcurrentie uit o.a. Hongkong, de voormalige DDR en Brazilië nam toe. Dit leidde in 1976 tot het faillissement van de firma H. Martin N.V.; 80 werknemers verloren hun baan.
Agave / GaVeA en Hankolor
Na de liquidatie van Martin zette J.W. Wesselink de veredelingsactiviteiten voort als Garen Veredeling Aalten (GaVeA), dat uitsluitend in opdracht voor derden werkte. Vanaf 1981 richtte GaVeA zich, naast het verven van garens, ook op stukgoedververij (gebreide meterwaar), met J. Roozeboom als chef tot 1987.
In 1984 volgde B. ter Brugge zijn zwager Wesselink op als directeur; in 1987 nam A. van Buren het over en in 1989 trad hij terug. Datzelfde jaar richtte Wesselink Hankolor op, voor het verven van garens op streng voor de tapijtindustrie — destijds de enige loonververij van strenggarens in Nederland. De klantenkring was aanvankelijk Nederlands en breidde later uit tot circa 250 km over de Duitse grens.
Vervolgens werd de onderneming in 1989 gesplitst in de moedermaatschappij AGAVE met de dochters GaVeA en Hankolor; Roozeboom keerde terug als directeur van Hankolor en vormde samen met Wesselink ook de directie van GaVeA.
In 1992 telde het bedrijf circa 35 medewerkers en bestond het uit drie afdelingen: een garenververij (kruisspoel verven), stoffenververij (gebreide meterwaar) en de ververij van garens op streng (met name voor de tapijtindustrie).
Verhuizing en huidige situatie
Rond 2000 verhuisde het bedrijf naar industrieterrein ’t Broek; de onderneming gaat sindsdien verder als GVA Textielveredeling. Het vrijgekomen terrein is bebouwd met woningen, waaronder aan een nieuw aangelegde straat, de Brederostraat.
Locatiegeschiedenis
Deze locatie — met de voormalige adressen Polstraat 62 en Polstraat 64 (later Koopmanstraat 77) — is tegenwoordig bebouwd met woningen: op het terrein is de Brederostraat aangelegd en aan de Koopmanstraat zijn eveneens woningen verrezen.
In de 20e eeuw waren hier meerdere bedrijven gevestigd, waaronder:
Het bedrijf, gezien vanaf de noordzijdeFoto: GVA TextielveredelingFragment kadastrale kaart, 1918 (perceel I-5754)Fragment kadastrale kaart, 1962 (perceel I-6428)
Textielfabriek Martin, midden jaren zestigPersoneel aan het werk bij Martin
De St. Jozefschool is een katholieke basisschool in Aalten. Op de plek van de huidige ‘Sint Jozef’ wordt al sinds 1884 onderwijs gegeven. In 1975 werd het oorspronkelijke pand afgebroken om plaats te maken voor een nieuw schoolgebouw.
In 1997 fuseerde de St. Jozefschool met de St. Ludgerschool. Samen gingen ze verder in het pand van de St. Jozef. In 2001 en 2010 onderging de school ingrijpende verbouwingen, wat heeft geleid tot het huidige gebouw.
Woonzorgcentrum ’t Hoge Veld in Aalten werd in 1970 geopend als opvolger van Rusthuis Avondvrede aan de Hogestraat. Het gebouw bood onderdak aan tientallen ouderen en was decennialang een herkenbaar verzorgingshuis in Aalten. In 2018 werd het complex gesloopt en vervangen door nieuwe bebouwing.
In 1967 richtten de hervormde gemeenten van Aalten, Bredevoort en Lichtenvoorde gezamenlijk de Hervormde Stichting Bejaardencentrum Aalten op. Deze stichting werd later omgedoopt tot Stichting Bejaardencentrum ’t Hoge Veld. In 1970 verhuisden de bewoners van Rusthuis Avondvrede aan de Hogestraat naar het nieuw gebouwde bejaardencentrum ’t Hoge Veld te Aalten.
Hoogbouw
De nieuwbouw was een zes verdiepingen tellend bouwwerk. Dat vond men in Aalten destijds vrij spectaculair, want er was nauwelijks hoogbouw in het dorp. De enige hoge gebouwen waren de silo van de Landbouw en de watertoren. Vanaf de bovenverdieping van ’t Hoge Veld had men een mooi uitzicht over Aalten en omgeving.
Bij de bouw zeiden sommige ouderen: “wanneer ze er een glijbaan bijbouwen, kunnen we na onze dood rechtstreeks naar het tegenover gelegen kerkhof”. Later dachten de ouderen er heel positief over. Men genoot van het uitzicht en de prima verzorging in dit verzorgingshuis.
Het hoofdgebouw telde 78 éénpersoonskamers en 11 tweepersoonskamers. Daarnaast waren er nog 12 aanleunwoningen.
Sloop en nieuwbouw
In 2018 werden de flat en de aanleunwoningen gesloopt, om plaats te maken voor (lagere) nieuwbouw van het woonzorgcentrum en luxe woningen, in een parkachtige omgeving.
Woonzorgcentrum Beth San aan de Ludgerstraat in Aalten werd in 1960 geopend als ‘Gereformeerd tehuis voor bejaarden’. Na vijftig jaar voldeed het complex niet meer aan de toen geldende eisen en werd het woonzorgcentrum, samen met de bijbehorende aanleunwoningen, vervangen door nieuwbouw. De opening van het nieuwe Beth San vond plaats in 2013.
Het initiatief voor Beth San kwam van de diaconie van de gereformeerde kerk in Aalten. De naam betekent ‘Huis van Rust’. In 1957 werd ruim 12.000 m² grond aangekocht tussen de Ludgerstraat en het nog aan te leggen gedeelte van de Eligiusstraat. De gebouwen werden ontworpen door de architecten Gjalt van der Zee (1901-1994) en ir. Cornelis Veerling (1912-1997) uit Bolsward.
Het hoofdgebouw bestond uit 63 eenpersoonskamers, 4 tweepersoonskamers en 8 kamers voor inwonend personeel. Daarnaast werden 12 aanleunwoningen gebouwd. De totale investering bedroeg ruim 1 miljoen gulden.
Bij de opening in 1960 bood Beth San onderdak aan meer dan zeventig bewoners. Het tehuis gold als een moderne voorziening voor die tijd, met onder andere centrale verwarming en voorzieningen voor zelfstandig wonende ouderen in de aanleunwoningen.
Vernieuwing en nieuwbouw
Vijf decennia na de opening voldeed het complex niet meer aan de geldende eisen. Het complex werd gesloopt en vervangen door een nieuw woonzorgcentrum, dat in 2013 werd geopend.
Het nieuwe Beth San bestaat uit twee gebouwen met dertig appartementen en vijf groepswoningen voor mensen met dementie. De groepswoningen zijn kleinschalig van opzet en bieden 24-uurs zorg en ondersteuning. Daarnaast beschikt het centrum over een restaurant, een bewegingstuin en ruimtes voor activiteiten en ontmoeting, zoals meer bewegen voor ouderen (MBVO) en een internetcafé.
Naast Beth San verrees een woongebouw voor zelfstandig wonende senioren, met dertien appartementen en een parkeergarage in de kelder. Dit complex verving de aanleunwoningen die er voorheen stonden.
De Veemarkt is het hoogste deel van de Prinsenstraat, vroeger een pleintje waar (jawel) veemarkt gehouden werd. Van oudsher werd de Veemarkt tot de Kattenberg gerekend.
Het terrein achter het pad, dat we op de foto rechts bij het zonnescherm tussen de huizen zien, staat vanouds bekend als het ‘Klokkengat‘. Daar werden voorheen de klokken voor de kerktoren gegoten. De twee huizen in het midden herbergden de winkel, opslag en koffiebranderij van D.W. Vaags, bekend om zijn koffie en zijn ijveren voor de Cooperatieve Middenstandsbank.
In 1921 werd de Veemarkt in Aalten opnieuw bestraat; het terrein was veel gezelliger geworden en bood ruimte aan wel honderd stuks vee. De varkens werden in de Achterstraat, nu Prinsenstraat, verhandeld.
Brand
Op 2 september 1891 was er een grote brand op de Veemarkt waarbij alle woningen aan het pleintje ten prooi vielen aan de vlammen. De brand was ontstaan in het huis van spekslager Ten Hietbrink, op de plek waar later slagerij Prinsen zich zou vestigen. Ten Hietbrink woonde er met zijn moeder (de wed. Egging) en zuster.
Op bovenstaande foto zien we de Peperstraat in Aalten, vanaf de Markt, met links Stegers en rechts de Postiljon. We hebben ook doorkijkje naar het Hoge Blik, met in de verte de openbare lagere school aan de Herenstraat.
De naam Peperstraat wordt in het archief te Aalten voor het eerst in 1850 genoemd. Pas veel later worden de straatnamen in Aalten officieel vastgesteld. Hoe het straatje aan de naam gekomen is weet niemand met zekerheid te vertellen. Een theorie luidt: peper was vroeger een waardevol handelsartikel. En de Peperstraat was een echt handelsstraatje. Meerdere plaatsen in Nederland kennen een Peperstraat in het hartje van de oude binnenstad. Dat er ook daadwerkelijk sprake is geweest van handel in specerijen wordt niet aannemelijk geacht.
De Prinsenstraat in vroeger tijden (beeld gegenereerd met AI op basis van oude foto)
Het gedeelte van de huidige Prinsenstraat in Aalten tussen Bredevoortsestraatweg en Veemarkt werd tot 1934 Achterstraat genoemd.
Deze naam was de bewoners een doorn in het oog. De straat was mooi opgeknapt met trottoirs aan weerszijden. Een nieuwe naam was gewenst. De kwestie van benoeming van straten en wegen werd in de Raad behandeld. De Achterstraat werd omgedoopt in Prinsenstraat, naar Schiller Prins en Slagerij Prinsen.
De nieuwe naamgeving werd in 1934 door de bewoners feestelijk gevierd met muziek, waarbij tevens een serenade werd gebracht aan een gouden bruidspaar dat in deze straat woonde. Het eerste deel van de huidige Prinsenstraat, dat begint bij café Schiller, heette vroeger Kruisstraat.
De huidige Haartsestraat werd vroeger Gasthuisstraat genoemd, naar het Gasthuis / Armenhuis van de hervormde diaconie dat hier tot 1904 stond, ongeveer tegenover café Schiller.
Op de onderstaande foto links zien we de Haartsestraat rond 1900. Linksvoor zien we nog een stukje van het Stiemenshuus. Aan de rechterkant, voorbij de burgemeesterswoning – het latere postkantoor – zien we het Gasthuis. Helemaal achteraan zien we ook nog net het Luutenshuus.
De herkomst van de naam ‘Kattenberg’ is niet geheel duidelijk. Mogelijk betreft het een verbastering van ‘Kaotenberg’ of ‘Kottenberg’, wat zou kunnen duiden op een ‘heuvel met kleine boerenhuisjes’. Een andere verklaring verwijst naar een sage die verbonden is aan de Kattenbergpomp.
De Kattenbergpomp
Op de Kattenberg staat een karakteristieke waterpomp met bovenop een beeltenis van een kat. De pomp stond oorspronkelijk op de splitsing Lichtenvoordsestraatweg-Berkenhovestraat, maar is ergens in de tweede helft van de 20e eeuw verplaatst naar de andere kant van de Lichtenvoordsestraatweg.
Vroeger was dit een buurtpomp, waar de buurtbewoners hun water kwamen halen. De pomp werd gezamenlijk onderhouden. Opmerkelijk is dat de Kattenbergpomp, ondanks de hoge ligging, zelfs tijdens de droogste zomers water bleef geven.
De heks van de Kattenberg
Volgens een oude overlevering werd op deze plek in 1612 een put gegraven, die sindsdien helder en koel water leverde. Dat er op een van de hoogste punten in de omgeving water werd gevonden, gold als een wonder. Ook de heks van Zieuwent (Triene Langhfeldes) hoorde hiervan. Ze kon zich met gemak in een kat veranderen, en in die gedaante vloog ze op haar bezem naar Aalten om het wonder met eigen ogen te aanschouwen.
Boven de put zou ze zo zijn geschrokken dat ze er vlakbij neerviel. Tientallen jaren zou de kat (de heks) daarna op de pomp hebben gezeten, tot ze op een dag plotseling was verdwenen. Jaren later stak ze haar kattenkop weer op en streek neer op haar vertrouwde plek, ditmaal in het gezelschap van drie jongen. Want bij heksen is tenslotte alles mogelijk.
Kadaster 1832
Kattenberg / Berkenhovestraat met rechts de Chr. Ger. KerkKattenberg omstreeks 1925Kattenbergpomp
De Bodendijk in Aalten maakte eeuwenlang deel uit van de belangrijkste hessenweg tussen het Münsterland en Zutphen. Vanaf het huidige Plein Zuid liep de Bodendijk 3 kilometer lang vrijwel kaarsrecht – op een knik ter hoogte van De Kiefte na – over de Kieftsheide, naar de Kesenbulte. Een deel van de weg draagt tegenwoordig de naam Kiefteweg. Zo ongeveer vanaf de Griesdijk tot aan de Kesenbulte.
De Bodendijk was van oudsher de belangrijkste weg van Aalten naar Bocholt. Voor de aanleg van de Bocholtsestraatweg was het de enige verbindingsweg naar Duitsland. Het was dan ook niet voor niets dat de bisschop van Münster na de reformatie – toen de katholieken in Nederland hun geloof niet mochten uitoefenen – in 1675 aan deze weg, aan Duitse zijde, de Kruiskapel liet bouwen.
Bij boerderij De Kiefte was lange tijd het grenskantoor gevestigd. In 1859 werd het verplaatst naar de huidige grensovergang aan de nieuwe weg naar Bocholt, nu de Hamelandroute. Bij de Kesenbult is nu een zogenaamde groene grensovergang, waar je alleen te voet of per fiets kunt passeren.
Bodediensten en naamgeving
De naam Bodendijk herinnert aan de vroegere bodediensten op Bocholt. Over de Bodendijk kwamen namelijk de bodes van kasteel Anholt naar Aalten, en dan verder naar Bredevoort. Ze kwamen te paard. Direct over de grens bij de Kesenbulte gingen de bodes ook wel eens rechtsaf om via de Ringkampsbulten naar Bredevoort te gaan. Maar dat was een gevaarlijke weg. Men heeft in de Ringkampsbulten ooit het dode lichaam van zo’n ruiter gevonden die daar begraven lag. Het blijft een vraag wat hem daar overkomen is. De route over de Bodendijk was aanzienlijk veiliger. Er kwamen ook wel eens koetsen over de Bodendijk met daarin belangrijke personen.
Kieftsheide
De Bodendijk liep over de Kieftsheide in de Aaltense Heurne. Een kieftsheide is een heidegebied met opslag van dennenbomen (in het Duits Kiefer). Als die opslag niet werd verwijderd, groeide er een dennenbos. Aan de kant van de Ongena was zo’n bos. Rond 1630 werd daar een zogeheten Engelsche Schans aangelegd. Lange tijd vroeg men zich af wat de paalgaten in de grond bij het bos betekenden. Dit bleken echter geen paalgaten, maar struikelgaten te zijn: gegraven om aanvallende ruiters te doen struikelen. Aanvallen hebben daar echter nooit plaatsgevonden, al werden er wel oefeningen voor ruiters gehouden. Er zijn onder meer knopen van een ruiteruniform gevonden.
Moderne bebouwing
Van de huizen Bodendijk 37 t/m 43, ter hoogte van de huidige kruising met de Koopmanstraat en Nijverheidsweg, gaat het verhaal dat deze gebouwd zijn van de zwartgeblakerde stenen, die nog te gebruiken waren na de brand van de katholieke kerk in de Dijkstraat. Daarom werden de huizen witgepleisterd. De huizen staan er nog steeds.
Café, Bierhandel & Bottelarij Te Linde aan de Dijkstraat in Aalten werd op 24 maart 1945 verwoest door een bombardement. In 1955 verrees een nieuw pand op deze plek. Niet lang daarna opende de zoon van de toenmalige eigenaar de radio-witgoedzaak Te Linde. In 1984 werd de winkel overgenomen door de familie Heinen. De winkel is al jaren gesloten.
Aaltensche Courant, 3 mei 1932Aaltensche Courant, 11 september 1945Dagblad Tubantia, 11 oktober 1956Meijerman. Foto: collectie Leo van der Linde, met dank aan Geb Garretsen (bron)Vakgarage JAWI (1985)
Beheer toestemming
Deze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring en analyse van bezoekgegevens. Ga je hiermee akkoord? Zonder toestemming werken sommige onderdelen van de site mogelijk minder goed.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door je Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
