Het pand Kerkstraat 2 is gesitueerd op een perceel direct ten zuiden van de Oude Helenakerk en dateert van omstreeks 1920. Het gebouw bepaalt met zijn statige hoge vierkante bouwmassa voor een belangrijk deel het beeld in dit gedeelte van de Kerkstraat.
Opvallend is het souterrain met de dubbele bedrijfsdeuren in de voorgevel. Het verstoorde metselwerk op deze plaats in de voorgevel geeft aan dat dit mogelijk een latere wijziging is. De invullingen van de vensters op de verdiepingen zijn grotendeels vernieuwd. Dit doet echter geen afbreuk aan de markante en statige uitstraling van het gebouw dat een soort „landhoofd‟ vormt aan deze zijde van de Kerkstraat.
Ooit woonde op deze plek Eppink, koster van de hervormde kerk. Hij werd ‘Eppink van de trepkes’ genoemd, omdat zijn woonhuis alleen via een stenen trap was te bereiken.
In 1887 bakte Eppink pannenkoeken voor vijftig soldaten en vijftien huzaren, die op wacht stonden rond het kerkgebouw. Het eigendomsrecht van het kerkgebouw stond ter discussie. De soldaten stonden op wacht, nadat in een telegram van 10 maart 1887 aan de Commissaris van de Koning was gemeld dat de toestand zeer gespannen was en dat vijfhonderd boeren zich een weg naar de preekstoel zouden banen.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1263
wed. Gerrit te Hietbrink, arbeider
73 m² huis & erf
1860
I-1263
Gerrit Jan Eppink, landbouwer
73 m² huis & erf
1875
I-1263
Gerrit Eppink, arbeider
73 m² huis & erf
1882
I-3738
Gerrit Eppink, arbeider
56 m² huis & erf
1911
I-5448
Gerrit Eppink, arbeider
52 m² huis & erf
1928
I-6246
de Hervormde Kerk van Aalten
52 m² kosterswoning & vergaderlokaal
Bewoners
Registre Civique 1811-1813
Aalten 11
Gerrit ten Hietbrink (Aalten, 24-11-1743), gealimenteerd Evert ten Hietbrink (Aalten, 1793), smitsknegt
Hier stond tot begin 20e eeuw een pand dat dienst deed als stalhouderij. Eind 19e eeuw had dokter Servaas van Leuven hier zijn paard en koets staan. Dokter Van Leuven woonde aan de overkant van de Bredevoortsestraat, waar nu Trekpleister zit.
Agterhof (Göpse Vetelsels, p.32) schrijft dat de bodedienst naar de Haart verbonden was met “het huis dat thans bewoond wordt door Garrit Coeleman, staande aan de Bredevoortsche Strate met de ene zijde naast het huis van de Jode Gompert David en met de andere naast het Peperstraatje…”. Dat was dus het hoekpand links op de foto. Het huis ernaast, waar later Foto Hubers was gevestigd, is minstens vanaf 1775 tot ca. 1920 bewoond geweest door “Jode Gompert David” en zijn nakomelingen, de familie Van Gelder.
De wat oudere Aaltenaren herinneren zich nog de groente- en delicatessezaak van Stoltenborg op de hoek van de Bredevoortsestraat en de Peperstraat. Later zaten in dit pand onder meer brood- en banketbakkerij Haverkamp en cadeauwinkel TopArt. Tegenwoordig zit hier herenkledingzaak Pepper 8.
Hierna worden er tot ca. 1910 geen bewoners meer vermeld. Het kadaster vermeldt dat het pand in 1860 werd verbouwd. Daarna wordt het perceel tot begin 20e eeuw vermeld als ‘schuur en erf’. Blijkbaar woonde er in deze periode dus niemand.
Op bovenstaande foto zien we links de stalhouderij die hier vroeger stond.Hetzelfde pand nogmaals, met een inkijkje in de Peperstraat.Het huidige pand op deze plek, toen bakkerij Haverkamp er al was verdwenen, blijkens het bord ‘Te Huur’.Fragment kadastrale kaart, 1891 (perceel I-2528)Algemeen Dagblad, 16 september 1972
Op bovenstaande foto zien we links het oude slachthuis op nummer 3. Op deze plek vonden we later het atelier van fotozaak Hubers en tegenwoordig maakt het deel uit van herenmodezaak Pepper 8.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1156 I-1157 I-1158
Cornelis Prins
76 m² huis & erf 30 m² huis 30 m² huis
1894
I-4604
Aron David van Gelder e.c., koopman
191 m² slachthuis & erf
1895
I-4650
Aron David van Gelder, koopman
190 m² slachthuis & erf
1907
I-4650
Levi Aron van Gelder, slager
190 m² slachthuis & erf
1926
I-4650
Hermanus Albers e.c., schoenmaker
190 m² slachthuis & erf
1958
I-8939
Hendrika Sara Johannes Christiaan Hubers, fotograaf
De doorgang van de Peperstraat naar de Bredevoortsestraat werd vroeger ‘belemmerd’ door het eeuwenoude pand van smid Buesink, daterend uit 1731.
Hierboven zien we het huis vanaf de Bredevoortsestraatweg. Rechts boven de deur staat “J.W. Buesink – gediplomeerd hoefsmid”. Ooit werd dit pand het Evershuis genoemd, toen er de herberg van Erik Evers gevestigd was. In 1934 werd het gebouw gesloopt zodat de straat verbreed kon worden.
“Een ‘Steen des Aanstoots’, die gaat verdwijnen!” en schrijft dat het “uit oogpunt van schilderachtig dorpsschoon beschouwd jammer is, dat hier weer een der oudste en meest typische huizen uit het hartje van het dorp gaat verdwijnen ten behoeve van het moderne verkeer”.
Behalve verbreding van de Peperstraat, maakte de sloop van de voormalige herberg en smederij plaats voor twee nieuwe panden.
Achteraan zien we het pand dat Haartsestraat 2 als adres kreeg en waar juwelier Meerdink al vele jaren zit. In het midden staat het pand met adres Peperstraat 8-10. Hier zat ooit Jamin en later de manufacturen- en naaimachinewinkel van Hilbelink. Herenkledingzaak Pepper 8 is hier begonnen. Daarna was hier de Wereldwinkel gevestigd en nu zit er een Beautysalon.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1143
Theodora Geertruida Evers e.c.
280 m² huis & erf
Bewoners
Eerste bewoners (tot 1823 is dit een aanname / onder voorbehoud):
Erick Evers (Aalten, 18-12-1687), z.v. Geurt en Gerritjen Evers, ⚭ (1) Aalten, 05-01-1716 Aleijda Janknegt, d.v. Jan Janknegt ⚭ (2) Aalten, 11-07-1723 Catharina Dorothea van Waij, d.v. Jan van Waij op de Schans
Volgende bewoners, zoon en schoondochter:
Jan Evers (Aalten, 19-12-1728), z.v. Erik Evers ⚭ Aalten, 26-11-1746 Geertruid Schaars (Aalten, 22-11-1722), d.v. Jan S. alhier
Fragment kadastrale kaart, 1888 (perceel I-1143)De achterzijde van de oude smederij, in de Peperstraat.Behalve voor verbreding van de Peperstraat, maakte de voormalige smederij plaats voor twee nieuwe panden.Overlijden Anthonij Bekink, 25 september 1823Graafschapbode, 18 juli 1891Aaltensche Courant, 14 oktober 1899Aaltensche Courant, 4 maart 1921De Graafschapper, 29 november 1935Aaltensche Courant, 3 maart 1950Nieuwe Winterswijksche Courant, 19 mei 1967
Het dorp Aalten kent sinds de late middeleeuwen een bijzonder netwerk van smalle paadjes, de zogenaamde ‘gängeskes’. In het agrarische esdorp stonden de huizen en boerderijen verspreid langs enkele hoofdwegen. Daartussen lagen dan de ‘gaorden’, de moestuinen van de inwoners.
De gängeskes ontstonden als verbindingspaden tussen de dorpsstraten en deze tuinen. Ze zijn doorgaans zodanig breed dat twee mensen met een kruiwagen elkaar net kunnen passeren.
Via deze paden werden de huizen bevoorraad met verse producten. Ook boden deze slingerende paadjes de mogelijkheid voor een snel bezoekje van de een aan de ander en kinderen gebruikten de paden om naar school te lopen. Dergelijke gängeskes waren in veel Achterhoekse dorpen te vinden. In de twintigste eeuw zijn veel gängeskes helaas verdwenen. Ze werden veelal bij de tuinen getrokken. In Aalten bleef echter een groot deel van dit unieke netwerk als belangrijk erfgoed behouden.
In 2011 kregen de paden officiële namen. Sommige paden van het in totaal 2,5 kilometer lange stelsel behielden hun oorspronkelijke naam en andere kregen een naam, die aan de activiteiten van vroeger herinnert.
Het Klokkengat (nu Klokkenpad), tussen Prinsenstraat en Oosterkerkstraat (klik om te vergroten)
Wandelroute
Bij de VVV Aalten kun je een wandelroute door de gängeskes boeken, met of zonder gids. Het Armenpad, Frerikspad, Klokkenpad, Kloosterpad, Langs de Gevangenis, Magispad en andere paden leiden de bezoeker langs de fraaiste plekjes van Aalten en bieden een kijkje in de geschiedenis van het dorp. Voor kinderen is er de ‘Gängeskes Junior’.
Op bovenstaande foto zien we het 17e eeuwse dorpsboerderijtje dat hier vroeger heeft gestaan. De laatste bewoner was mevrouw Nijman-Oberink, ook wel bekend als ’tante Nijman’, waarna groenteboer Stoltenborg het als opslag gebruikte. Na een zware storm stortte het gebouw in november 1971 in. Later was hier IPSIS Acoustics gevestigd.
Voorheen had dit pand als adres Markt 1. In 1909 opende F.J. Oberink er zijn winkel in “manufacturen, bedden, dekens, veeren, hoeden, petten, parapluies, enz.” Zijn zoon zou zijn winkel later voortzetten. Tegenwoordig maakt het pand deel uit van het gemeentehuis van Aalten. Aan de straatzijde is het politiebureau gevestigd.
Fragment kadastrale kaart, 1873 (perceel I-3158)Aaltensche Courant, 6 maart 1909Aaltensche Courant, 1 december 1939De Graafschapper, 7 april 1945Aaltensche Courant, 29 november 1949Nieuwe Winterswijksche Courant, 29 juni 1951
Het huidige pand aan de Markt 18 werd rond 1870 gebouwd. Daarvoor stond er al een ander huis op dezelfde plek. De contouren van dit oudere gebouw zijn zichtbaar op het kadastrale minuutplan van 1832. Het betrof een gebouwencomplex aan de Markt, dat uitkwam aan de Landstraat en een ruime tuin aan het achtererf had. Over de verschijningsvorm en ouderdom van dit complex is verder niets bekend.
Eigenaar van het gebouwencomplex was Gerrit Jan te Gussinklo (1785-1857). Te Gussinklo was kantonrechter en kastelein en trouwde in 1804 met Johanna Geertruid Arentzen (1785-1838). Beiden stamden uit een welvarende en invloedrijke familie van scholtenboeren, namelijk de Borninkhof op de Haart en de Ahof te Aalten.
Rond 1826 begon textielfabrikant Anton Driessen een bedrijf “in de Schuur en Tuinkamer van den heer Bonninghoff”. Hoogstwaarschijnlijk bedoelde men daarmee het huis dat destijds stond op het huidige adres Markt 18.
Rond het midden van de 19e eeuw kwam het complex aan de Markt en Landstraat in handen van Antonius Bernardus Rudolphus Janssen, koopman en handelsagent, getrouwd met Anna Catherina Hendrika Hafkemeijer. Janssen liet de bebouwing aan de Landstraat slopen en voegde de vrijgekomen ruimte toe aan het achtererf.
Nieuwbouw rond 1870
Kort voor 1870 werd het huis aan de Markt door Antonius Janssen verkocht aan Jacobus Wilhelmus van Hopbergen (1817-1913), gepensioneerd officier van het 3e Regiment Infanterie Leeuwarden (luitenant-kolonel) en oud lid van Provinciale Staten van Gelderland. Uit kadastrale gegevens valt af te leiden dat Van Hopbergen het bestaande huis aan de Markt omstreeks 1870 liet slopen, waarna op dezelfde plek een nieuwe blokvormige villa in eclectische stijl verrees.
Tegelijk met de bouw van de villa werd aan de Landstraat een koetshuis gebouwd. Dat werd rond 1935 weer afgebroken. Het achterterrein was aan de oostzijde bereikbaar via een deur en een poort aan het huidige Frerikspad.
Door latere verbouwingen is van het oorspronkelijke gebouw alleen het hoofdvolume, het casco, en een deel van de gevelindeling bewaard gebleven. Op de zolder bevindt zich nog een historische dienstbodekamer.
Notaris en bank
In 1931 werd de villa eigendom van notaris Mensink, die hier woonde en kantoor hield. Aan de achterzijde werd een kantoorruimte aangebouwd, bereikbaar via de Landstraat. Ook de Coöperatieve Middenstands- Spaar- en Credietbank was bij het notariskantoor ondergebracht. Na het overlijden van de notaris kwam het pand in 1943 in handen van de bank.
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit het woonhuis van W.B. Obbink, directeur van de NMB bank. Aan het einde van de oorlog maakte Von der Heydte van de Waffenarmee er een casino voor de officieren, met ‘geleende’ spullen uit de Oudheidkamer. De familie Obbink moest toen naar een ander huis.
Verbouwingen
In 1947 werd de aanbouw uit 1931 enkele meters naar achteren uitgebreid, onder supervisie van architect Willem Hebly uit Aalten. In 1951 kwam het pand in bezit van de Amsterdamsche Bank (later AMRO Bank). In 1955 liet de Coöperatieve Middenstandsspaarbank een nieuw bankgebouw op het terrein aan de Landstraat bouwen.
In 1965 vond een ingrijpende verbouwing van het bankgebouw aan de Markt plaats. Een groot deel van de bestaande indeling, waaronder het trappenhuis en de achtergevel, werd uitgebroken. Ook verloor de voorgevel in meerdere fasen veel van zijn oorspronkelijke decoratieve details.
In 2009 werd de bank verbouwd tot winkel met bovenwoning en gemoderniseerd. Centraal in de voorgevel werd een brede winkelpui geplaatst, en vrijwel het gehele bankinterieur werd verwijderd.
Museum
In mei 2024 werd bekend gemaakt dat het pand is aangekocht door het Nationaal Onderduikmuseum voor uitbreiding van het museum.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1075
G.J. te Gussinklo
770 m² huis & schuur
1854
I-1075
Antonius Bernardus Rudolphus Janssen, koopman
770 m² huis & schuur
1870
I-2637
Jacobus Wilhelmus van Hopbergen, gepensioneerd luit. kolonel
454 m² huis & erf
1871
I-3027
Jacobus Wilhelmus van Hopbergen, gepensioneerd luit. kolonel
590 m² huis & erf
1932
I-4044
Jan Hendrik Willem Mensink, notaris
589 m² huis & tuin
1944
I-6887
Coöp. Middenstands Spaar- en Credietbank / Algemene Bank Nederland N.V.
Markt 18, perceel 3027 – Fragment kadastrale kaart, 1871Directeur W.B. Obbink met het voltallige personeel in het kantoorgebouw van de Coöp. Middenstandsbank aan de Markt in Aalten, 1950Zutphensche Courant, 6 november 1888Aaltensche Courant, 17 december 1913De Graafschapbode, 2 november 1920Aaltensche Courant, 28 augustus 1923Aaltensche Courant, 7 november 1930
De Kesenbult is een kleine heuvel aan het einde van de Kiefteweg, bij de groene grensovergang tussen Nederland en Duitsland. Bovenop de heuvel staat een eeuwenoude grenssteen, vervaardigd uit Bentheimer zandsteen. De steen draagt de wapens van Gelderland en Münster, het jaartal 1766 en het nummer 171. Daarmee markeert hij al meer dan 250 jaar een voormalige belangrijke grensovergang.
Handelsroute en grensovergang
De Kiefteweg, die vroeger Bodendijk heette, maakte in de 18e eeuw deel uit van de handelsroute tussen het hertogdom Gelre en het Bistum Münster. Hier passeerden niet alleen handelsreizigers, maar ook koninklijke boden, oftewel boodschappers. De naam Bodendijk verwijst naar deze boden.
Kruiskapel
Naast handel en verkeer speelde de Kesenbult ook een rol in het geloofsleven. Tijdens de periode van het calvinisme (1675–1799), toen de katholieke eredienst in de Republiek verboden was, staken katholieken uit Aalten en Bredevoort hier de grens over.
Op zo’n tweehonderd meter over de grens stond de Kruiskapel, gebouwd in 1675 op het goed Reyerding in opdracht van de bisschop van Münster, Bernard van Galen (Bommen Berend). De houten, achthoekige kapel werd het religieuze middelpunt voor verbannen katholieken.
Volgens overlevering trokken gelovigen in werkkleding en met hun werktuigen naar de kapel, om niet als kerkgangers herkend te worden.
Huidige betekenis
De Kruiskapel is verdwenen, maar de grenssteen op de Kesenbult is gebleven. Hij herinnert aan eeuwen van handel, religie en grensverkeer tussen Aalten en het Münsterland. Zo vormt de Kesenbult nog altijd een tastbaar symbool van de gedeelde geschiedenis aan weerszijden van de grens.
Dit pand op de hoek van de Markt en de Köstersbulte, met zijn karakteristieke klokgevel, heeft al vele bestemmingen gehad waaronder, woonhuis, winkel, bank, VVV-kantoor en politiebureau. Tegenwoordig maakt het deel uit van het gemeentehuis van Aalten.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1163
Johannes Peters
390 m² huis & erf
1838
I-1163
Petronella Hendrika Lichterink, rentenierster
390 m² huis & erf
1849
I-1163
Lodewijk Vaags e.c., bakker
390 m² huis & erf
1854
I-1163
Lourens Prins, bakker
390 m² huis & erf
1873
I-3158
Gerharda Willemina Gussinklo
273 m² huis & erf
1875
I-3158
Gerrit Peters, kunstdraaijer
273 m² huis & erf
1880
I-3642
Gerrit Peters, kunstdraaijer
133 m² huis & erf
1919
I-3642
de N.V. “de Gelders-Overijselsche Bankvereeniging” te Deventer
Dit was in de 19e eeuw de woning van de familie Westerveld, waarvan drie generaties de functie bekleedden van deurwaarder bij het kantongerecht te Aalten, en later Groenlo. Na het overlijden van de weduwe van Hendrik Westerveld in 1916 werd het huis aangekocht door de gemeente Aalten. Sindsdien maakt het pand deel uit van het gemeentehuis van Aalten.
Gerhardus Theodorus Westerveld (Aalten, 24-11-1800), deurwaarder (1) Grada Johanna van Eerden (Aalten, 12-01-1798) (2) Johanna Harmina Arentzen (Aalten, 11-05-1816)
Tot 1818 viel het dorp Aalten bestuurlijk onder het ambt Bredevoort. Dat jaar werd het ambt opgesplitst in drie nieuwe gemeenten: Aalten, Dinxperlo en Winterswijk. Vanaf 1826 werd het statige herenhuis van Hesselink aan de Markt gebruikt als raadhuis. In 1843 kocht de gemeente het herenhuis en liet het verbouwen tot gemeentehuis. Tussen 1830 en 1877 zetelde ook het kantongerecht in dit pand.
Louis Gerhard Sebastiaan du Pré (Winterswijk, 14-04-1798), Fransch onderwijzer Antonia Johanna van Westerbeek Manschot (Aalten, 27-11-1805), onderwijzeresse
Hierna vinden we dit adres niet meer terug in het bevolkingsregister.
In de oude dorpsboerderij Markt 9 was begin vorige eeuw de kruidenierswinkel van Walvoort gevestigd. Aan de Landstraatzijde van het huis stond in een balk boven de grote deuren “OCH GODT LAT DIR BEVOLEN SYN DIT HUIS UND DIE DAER WOENEN IN. DEN 30 AUGUSTI”. Voor een jaartal was geen ruimte meer.
In 1925 werd het pand door de gemeente aangekocht en verbouwd om de brandweerauto’s onder te brengen. De voorgevel werd daarvoor uitgebroken.
In 1975 werd de oude brandweerkazerne gesloopt om plaats te maken voor een uitbreiding van het gemeentehuis. Veel Aaltenaren vonden de moderne nieuwbouw ontsierend aan het historische plein. In 2016 en 2017 werd het gemeentehuis gerenoveerd, waarbij de aanbouw uit de jaren 70 werd gesloopt en vervangen door historiserende nieuwbouw.
Johannes Peters (Aalten, 22-11-1800), leerlooyer Bartha Johanna van Westerbeek Manschot (Aalten, 03-02-1804)
Volgende bewoners:
Louis Gerhard Sebastiaan du Pré (Winterswijk, 14-04-1798), Fr. onderwijzer Antonia Johanna van Westerbeek Manschot (Aalten, 27-11-1805), onderwijzeresse
Fragment kadastrale kaart, 1937 (perceel I-3112)Arnhemsche Courant, 25 maart 1828Brandweerkazerne, Landstraatzijde, 1960Brandweerkazerne aan de Markt, 1965Nieuwbouw (aanbouw) gemeentehuis, 1975Gemeentehuis, jaren 70Huidige situatie
Bovenstaande tekening toont boerderij ‘De Pas’, oud adres Eerste Broekdijk 100 en daarvoor Trompstraat 48. Op deze plek stond later Eierhandel Weevers.
De eerste bebouwing op dit perceel vond plaats in 1868. De familie Meijerman woonde daar begin vorige eeuw. De tekening is gemaakt rond 1980. Het boerderijtje werd eind jaren tachtig afgebroken, om plaats te maken voor eierhandel Weevers. De naam van de tekenaar is ons helaas niet bekend.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1868
I-2801
Jan Meijerman, klompenmaker
330 m² huis & erf
1907
I-2801
Derk Gerrit Meijerman e.c., landbouwer of koetsier
Fragment kadastrale kaart (1989), geprojecteerd op Google MapsAaltensche Courant, 8 juli 1927De Graafschapper, 21 augustus 1934Graafschapbode, 4 mei 1936
’t Olde Moorveld, geschilderd door Paul Hagemann’t Olde Moorveld, getekend door Paul HagemannFragment kadastrale kaart (1989), geprojecteerd op Google MapsBron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort / Documentnummer BT-036967Tekening van de rechter zijgevelTekening van de sluitsteen boven de enddeure, met de initialen van Jan Willem te Hennepe en zijn zoon Gerrit Jan.De Graafschapbode, 19 januari 1884Aaltensche Courant, 3 mei 1913
Deze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring en analyse van bezoekgegevens. Ga je hiermee akkoord? Zonder toestemming werken sommige onderdelen van de site mogelijk minder goed.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door je Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
