Categorie: Middelbare school

  • Frankenschool

    Frankenschool

    Frankenstraat 1, Aalten (verdwenen)

    De Frankenschool was een school voor voortgezet speciaal onderwijs voor moeilijk lerende kinderen (vso-mlk) in Aalten. De school was gevestigd aan de Frankenstraat. In 2000 fuseerde de school met de Ludgerusschool in Lichtenvoorde en de Korenburg in Winterswijk tot Praktijkschool Pronova.

    De Frankenschool bood onderwijs aan kinderen die extra ondersteuning nodig hadden en werd gerekend tot het speciaal voortgezet onderwijs. Daarmee voorzag de school in een belangrijke regionale behoefte.

    In 2000 fuseerde de school met de Ludgerusschool in Lichtenvoorde en de Korenburg in Winterswijk. Samen vormden zij de nieuwe Praktijkschool Pronova (PRaktijk ONderwijs VOor de Achterhoek).

    In 2004 opende Pronova een nieuw schoolgebouw in Winterswijk. Daarmee kwam er een einde aan het gebruik van de Aaltense Frankenschool. Het gebouw aan de Frankenstraat kwam leeg te staan en werd later gesloopt.

    Op de locatie van de voormalige Frankenschool verrees in 2013 een woonzorgcomplex, behorend bij zorgcentrum ’t Hoge Veld.

    Kenmerken


    Kadastraal nr.K-1617
    FunctieSchool
    Bouwjaaronbekend
    Slooponbekend
  • RK Modevakschool / Mater Amabilis School

    RK Modevakschool / Mater Amabilis School

    Dijkstraat 8, Aalten

    De R.K. Modevakschool, later ook aangeduid als Mater Amabilisschool, stond aan de Dijkstraat 8 in Aalten, naast het Sint-Elisabethklooster. De katholieke school was bedoeld voor meisjes en bood een praktische opleiding in naald- en huishoudvakken. Het gebouw kende in de loop van de twintigste eeuw diverse functies, maar is inmiddels verdwenen.

    De school werd in 1928 gebouwd naar ontwerp van architect J.J. Post uit Winterswijk en stond in nauwe verbinding met het klooster van de zusters.

    Mater Amabilisschool

    Het onderwijs sloot aan bij de landelijke ontwikkeling van de Mater Amabilisscholen, katholieke vormingsscholen die na de Tweede Wereldoorlog werden opgericht om meisjes uit de arbeidersklasse voor te bereiden op hun toekomstige taken als echtgenote, moeder of kloosterzuster. De naam “Mater Amabilis” is afgeleid van het Latijn en betekent “Moeder der Barmhartigheid”, een benaming voor de Maagd Maria.

    De opleiding duurde meestal twee jaar en omvatte praktische vakken als naaien, breien, kleding maken, koken, hygiëne, kinderzorg en huishoudelijke vaardigheden. Daarnaast kregen de leerlingen godsdienstonderwijs en namen zij deel aan gebeden en andere kerkelijke activiteiten.

    De lessen werden verzorgd door religieuze zusters, onder wie zuster Ignatia, die coupeuselessen gaf. Leerlingen kwamen niet alleen uit Aalten, maar ook uit omliggende plaatsen zoals Lichtenvoorde.

    Nieuwe bestemmingen en sloop

    Na het verdwijnen van de modevakschool in 1960 kreeg het pand andere bestemmingen. Het bood eerst ruimte aan twee klassen van de naastgelegen Sint-Jozefschool, na 1970 werd het gebruikt als parochiecentrum en vervolgens als jongerencentrum Fam Che.

    Het gebouw is uiteindelijk afgebroken. Op de plek van de voormalige school en het kloostercomplex staan tegenwoordig appartementen.


    Eigenaren

    Overzicht is niet volledig.

    JaarPerceelEigenaarOmschrijving
    1904I-5103De Roomsch Catholijke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    3.245 m² huis, school, schuur,
    erf, speelplaats
    1946I-5103De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    3.245 m² huis, school, schuur,
    erf, speelplaats
    1956I-8033De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    3.412 m² huis, school, schuur,
    erf, speelplaats
    1957I-8110De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    5.075 m² voormalig klooster,
    scholen, tuin, speelplaats
    1970I-9826De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    3.680 m² oud klooster, ged.
    school, tuin, parochiecentrum
    1978I-10622De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    930 m² kleuterschool,
    erf, parochiecentrum
    1982I-11030De Roomsch Katholieke Kerk
    van de Heilige Helena te Aalten
    550 m² gemeenschapshuis,
    erf

    Kenmerken


    Kadastraal nr.I-11429
    FunctieSchool
    Bouwjaar1928
    ArchitectJ.J. Post
    Slooponbekend
  • Nijverheidsschool

    Nijverheidsschool

    Haartsestraat 8, Aalten (verdwenen)

    De School voor Nijverheidsonderwijs aan de Haartsestraat in Aalten werd in 1928 geopend als de eerste Nederlandse landbouwhuishoudschool met de toevoeging ‘christelijk’ in de naam. Het gebouw stond op de plek waar nu de Hema is gevestigd. De school begon met twee leerjaren en ontwikkelde zich snel.

    Onderwijs en schoolleven

    Het was destijds gebruikelijk dat meisjes naar de huishoudschool gingen. Zij werden voorbereid op hun toekomst als huisvrouw. Iedere leerling droeg een voorgeschreven uniform: een lichtgroene katoenen jurk met korte mouw, witte manchetten en kraag, aangevuld met een witte schort en kookmuts.

    Het lesprogramma omvatte voortgezet lager onderwijs, huishoudelijk werk, koken, naaien en verstellen, wassen en strijken, kinderverzorging, natuur- en scheikunde. Ook werd telefoonles gegeven, waarbij leerlingen werd geleerd hoe ze iemand per telefoon konden bereiken buiten de regio. Dat ging in die tijd via een telefoniste op het postkantoor.

    Praktijklessen namen een belangrijke plaats in. Er werd gekookt op elektrische fornuizen, gasfornuizen of een kolenfornuis. De tafels moesten netjes gedekt worden voordat de door de leerlingen bereide maaltijden werden opgediend en gegeten. Voor netheid en smaak werden cijfers gegeven.

    De was moest keurig volgens een bepaalde methode opgehangen worden. Het strijken gebeurde met kleine ijzeren strijkbouten die verhit werden op het fornuis of de kachel. Ook waren er een paar elektrische strijkijzers. In de schooltuin werden groenten en fruit verbouwd, die later door de leerlingen werden geoogst en verwerkt.

    Er was ook ruimte voor ontspanning: Toen een nieuwe schooldirectrice haar intrede deed, werd een welkomstfeest georganiseerd in het toenmalige Feestgebouw. Alle leerlingen verschenen als echtpaar in Achterhoekse kledij, compleet met knipmuts of pet. Verschillende meisjes hadden liedjes en sketches ingestudeerd.

    Ook vormden de meisjes bij een bepaalde gelegenheid een orkest, waarbij de muziekinstrumenten bestonden uit huishoudelijke voorwerpen zoals stoffer en blik, bezems, pannen en pannendeksels. Op het podium van de Sociëteit brachten ze, getooid in boerendracht, hun boerendansen ten tonele die ze tijdens de gymlessen hadden ingestudeerd.

    Oorlogsjaren

    Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest het onderwijzend personeel improviseren. Leerlingen brachten ingrediënten van huis mee voor de kooklessen — zoals aardappels, melk of een geslachte kip, vaak afkomstig van boerenbedrijven waar deze nog aanwezig waren. Oude kledingstukken werden tijdens de naailessen op trapnaaimachines vermaakt tot nieuwe. Leerlingen brachten vuil ondergoed van huis mee om te wassen in een teil, met een wasbord en borstel.

    In september 1944 werd de school door de Duitsers gevorderd en kwamen de lessen stil te liggen. Het gebouw bood geen bescherming bij luchtalarm, waardoor onderwijs te gevaarlijk werd.

    Na de oorlog en verhuizing

    Na de bevrijding werden de leerlingen in staat gesteld alsnog hun diploma te behalen. Van het Amerikaanse Rode Kruis had iedere leerling een schooltas, een etuitje met naaibenodigdheden en een schaar gekregen.

    In de jaren na de oorlog breidde het onderwijsaanbod zich verder uit. Er werden veel cursussen georganiseerd voor plattelands- en andere vrouwen, en er kwamen middelbare beroepsopleidingen bij.

    Omdat het schoolgebouw aan de Haartsestraat te klein werd, verhuisde de huishoudschool in 1956 naar een nieuw pand aan de Oranjelaan. Aansluitend werd het oude gebouw tot 1960 gebruikt door de net opgerichte HBS. Daarna deed het tot 1977 dienst als dependance van de Technische School. In 1982 verrees op deze locatie een filiaal van de HEMA.


    Eigenaren

    Overzicht is niet volledig.

    JaarPerceelEigenaarOmschrijving
    1832I-1140Gerrit Vaags, bakker240 m² huis & erf
    1861I-2591Lodewijk Vaags, bakker240 m² huis & erf
    1882I-3729Anna Christina Vaags
    Mr. Leonard Roelvink, burgemeester
    400 m² huis, schuur & erf
    1888I-4248Gerrit Vaags e.c., bakker695 m² huis, schuren & tuin
    1922I-5843Gemeente Aalten1.840 m² school, ged. huis & erf
    1925I-6101Gemeente Aalten1.739 m² school & erf
    1946I-6101Gemeente Aalten1.739 m² school & erf

    Archieven

    Adresboek 1934

    Aalten D604 > Haartschestraat 8

    Nijverheidsschool

    Adresboek 1967

    Haartsestraat 8

    Chr. Techn. School

    Kenmerken


    Kadastraal nr.I-11205
    FunctieMiddelbare school
    Bouwjaar1928
    Sloop1982
  • HBS / CSA / Schaersvoorde

    HBS / CSA / Schaersvoorde

    Slingelaan 28, Aalten

    De Hogere Burgerschool (HBS) aan de Slingelaan in Aalten werd geopend in 1959. De school verving het tijdelijke onderkomen aan de Haartsestraat en bood voortaan plaats aan christelijk middelbaar onderwijs in de eigen gemeente.

    De HBS in Aalten bestond sinds 1955, toen de eerste leerlingen hun intrek namen in het gebouw van de voormalige Huishoudschool aan de Haartsestraat. Voor die tijd waren christelijke HBS-leerlingen aangewezen op Arnhem of Zutphen.

    Bouw aan de Slingelaan

    De bouwkosten van de nieuwe school bedroegen circa ƒ 1.500.000. Een bijzonderheid was destijds dat de school op ruim 400 betonnen palen kwam te staan. De bodem van het terrein was nogal drassig omdat de Slingebeek er had gestroomd.

    Architectuur en ontwerp

    Het gebouw werd ontworpen in de zogenaamde shake-handsstijl: een zakelijke, sobere bouwstijl waarin moderne materialen als beton, natuursteen en glas gecombineerd werden met traditionele gele baksteen.

    De architecten waren Hendrik Geels (1903–1978) uit Arnhem en Willem Hebly (1908–1996) uit Aalten. Hebly had eerder in Aalten de Technische School aan de Ludgerstraat en de Landbouwschool aan de Lijsterbeslaan ontworpen.

    Het ontwerp omvatte een middendeel van drie verdiepingen, twee bijna haaks geplaatste vleugels van twee verdiepingen en een half verdiept aangelegde zeshoekige kantine. Het geheel verrees op een ruim perceel, met fietsenstallingen langs de erfgrens.

    Binnen werd veel schoonmetselwerk gebruikt en veel vloeren zijn van leisteen. Het betonskelet is deels zichtbaar en geverfd. De lokalen hebben stalen tuimelramen in houten kozijnen. Tussen de klaslokalen en de gangen zijn glazen vitrines geplaatst. Ook werden kunstwerken in mozaïek en reliëf toegevoegd, waaronder werk van tekenleraar Harry Dercksen.

    Uitbreidingen volgden in 1971–1972, 1995–1996 en 2001–2002, steeds met respect voor het oorspronkelijke ontwerp.

    Fusies en onderwijsvernieuwing

    In 1967 fuseerde de HBS met de MULO tot de Christelijke Scholengemeenschap Aalten (CSA). Een jaar later, in 1968, trad de Mammoetwet in werking. Daarmee verdween de term HBS en werd deze vervangen door HAVO en VWO.

    In 1993 fuseerde de CSA met de andere middelbare scholen in Aalten – de Christelijke Scholengemeenschap Langenhave en de Technische School – tot het Christelijk College Schaersvoorde.

    Monumentale status

    Schoolgebouwen uit de wederopbouwperiode in shake-handsstijl worden steeds zeldzamer. Het gebouw aan de Slingelaan is bijzonder omdat het in hoge mate authentiek is gebleven: latere verbouwingen hebben het oorspronkelijke ontwerp nauwelijks aangetast. Bovendien heeft het gebouw altijd zijn onderwijsfunctie behouden.

    In 2025 adviseerde het Gelders Genootschap om het schoolgebouw aan te wijzen als gemeentelijk monument. Op 18 september 2025 sprak ook de Commissie Omgevingskwaliteit van de gemeente Aalten zich positief uit. Het is nu aan de gemeenteraad om een definitief besluit te nemen.


    Archieven

    Adresboek 1967

    Slingelaan 28

    Chr. H.B.S.

    Kenmerken


    Kadastraal nr.K-367
    FunctieMiddelbare school
    Bouwjaar1959
    ArchitectH. Geels / W. Hebly
    Monumentnee
  • MULO / MAVO

    MULO / MAVO

    Piet Heinstraat 4, Aalten (herbestemd)

    De Christelijke MULO in Aalten ging in 1916 van start in het zogenoemde Tackshuis en kreeg in 1918 een nieuw gebouw aan de Stationsstraat, bekend als de Breukelaarschool. De school ging in 1967 op in de Christelijke Scholengemeenschap Aalten (CSA) en ging uiteindelijk op in Schaersvoorde. Daarna kreeg het gebouw een woonbestemming.

    De eerste lessen van de MULO (Meer Uitgebreid Lager Onderwijs) vonden plaats in het zogenoemde Tackshuis aan de Gasthuisstraat (nu Haartsestraat).

    Het eerste hoofd van de school was Adriaan Jacobus van Oosten, van 1916 tot 1921. Toen hij met zijn gezin in Aalten arriveerde, waren er noch een schoolgebouw noch een woning beschikbaar. Het gezin werd tijdelijk ondergebracht in het doodgravershuisje bij de begraafplaats aan de Varsseveldsestraat en verhuisde kort daarna naar de bovenverdieping van het Tackshuis.

    Men begon het eerste jaar met zes klassen en 36 leerlingen. Dit aantal overtrof alle verwachtingen.

    Nieuwbouw aan de Stationsstraat

    Al snel bleek een nieuw gebouw noodzakelijk. Aan de Stationsstraat werd voor circa 1400 gulden een terrein aangekocht van de heren Smits Sr. en Bulten, in het gebied dat men destijds ‘Het Rot‘ noemde. Hier verrees een nieuw schoolgebouw, met de voorzijde aan de Piet Heinstraat.

    De school kreeg de naam Breukelaarschool, naar ds. Johannes Breukelaar, grondlegger van het christelijk onderwijs in Aalten en zoon van ds. Derk Breukelaar. In juni 1918 verrichtte ds. Breukelaar zelf de officiële opening.

    Uitbreidingen en veranderingen

    In 1933 werd het schoolgebouw aan de straatzijde uitgebreid met twee lokalen en een hal. Later werd het gebouw nogmaals geheel getransformeerd en gemoderniseerd. Daarbij werd de hoofdbouw aan de straatzijde voorzien van een verdieping.

    Fusies en onderwijsvernieuwing

    In 1967 fuseerde de MULO met de HBS tot de Christelijke Scholengemeenschap Aalten (CSA). Een jaar later, in 1968, trad de Mammoetwet in werking. Daarmee verdween de term MULO en werd deze vervangen door MAVO.

    In 1993 fuseerde de CSA met de andere middelbare scholen in Aalten – de Christelijke Scholengemeenschap Langenhave en de Technische School – tot het Christelijk College Schaersvoorde. Rond 2006 verhuisde de school naar een nieuw gebouw aan de Landbouwstraat.

    Herbestemming

    Rond de eeuwwisseling voldeed het gebouw niet meer aan de geldende eisen. Samen met de voormalige LTS en huishoudschool werd besloten tot de bouw van een nieuwe VMBO-school aan de Landbouwstraat.

    Na de oplevering van de nieuwe school – “locatie Stationsplein” – omstreeks 2006, is de hoofdbouw van het pand aan de Piet Heinstraat omgebouwd tot vier appartementen. Het oorspronkelijke deel aan de achterzijde is daarbij afgebroken en vervangen door een nieuwe achterbouw. Op het achterterrein verrees een klein woonplein dat de naam Breukelaarplein kreeg, als herinnering aan de grondlegger van het christelijk MULO-onderwijs in Aalten.


    Archieven

    Adresboek 1934

    Aalten A97 > Piet Heinstraat 4

    Chr. Ulo-school

    Adresboek 1967

    Piet Heinstraat 4

    Chr. U.L.O. School

    Kenmerken


    Kadastraal nr.K-2882
    FunctieMiddelbare school,
    Woningen
    Bouwjaar1918
    Verbouw2005
    Monumentnee
  • Technische School (LTS)

    Technische School (LTS)

    Polstraat 25, Aalten (verdwenen)

    De Christelijke Technische School aan de Polstraat in Aalten werd in 1955 officieel geopend. Het markante gebouw, ontworpen door de Aaltense architect Wim Hebly, bood Lager Technisch Onderwijs (LTS). In 2007 werd het gesloopt; op het terrein verrees in 2023/2024 een complex met 56 sociale huurwoningen.

    Op 8 december 1948 vond de eerste algemene vergadering plaats van de Stichting voor Christelijk Nijverheidsonderwijs te Aalten. In september 1950 kreeg men toestemming om een technische school te beginnen.

    De eerste lessen werden gegeven in de voormalige gasfabriek aan de Bredevoortsestraatweg, waar de afdelingen timmeren en machinebankwerken werden gehuisvest. Het leerlingenaantal bedroeg toen 55. Theorielessen vonden plaats in lokalen van de Christelijke MULO en de Nederlands Hervormde School.

    Naar een eigen schoolgebouw

    Op 19 december 1950 stelde de gemeente Aalten 4.000 m² grond aan de Polstraat beschikbaar. In 1951 werden de theorielessen ondergebracht in gebouw Irene. In 1952 keurde het ministerie van Onderwijs het schetsplan voor een nieuw schoolgebouw goed, ontworpen door Wim Hebly. De aanbesteding volgde in 1953.

    De bouw startte op 5 november 1953 en omvatte onder meer twee praktijklokalen, een bouwloods, twee theorielokalen, een tekenlokaal, een hulpgymnastieklokaal annex kantine, en ruimten voor directie, leraren en administratie. De officiële opening vond plaats op 10 juni 1955.

    Glas-in-loodraam

    Een bijzonder element van de school waren de glas-in-loodramen, vervaardigd in 1955 door de Amsterdamse glazenier Jan Ooms (1915–1975), in nauwe samenwerking met architect Hebly. Ooms stond bekend om het gebruik van krachtige kleuren en moderne technieken.

    Bij de sloop van de school in 2007 werden de ramen behouden. Na restauratie kregen ze een nieuwe plek in de centrale hal van het Christelijk College Schaersvoorde in Aalten.

    Uitbreidingen

    In 1956 startten de voorbereidingen voor uitbreiding van de school, toen de opleiding werd verlengd van twee naar drie jaar. Hiervoor werd een nieuw lokalenplan opgesteld. In de daaropvolgende jaren werden meer praktijk- en theorielokalen toegevoegd.

    Fusie en sloop

    In 1993 fuseerde de Technische School met de andere middelbare scholen in Aalten – de Christelijke Scholengemeenschap Aalten (CSA) en de Christelijke Scholengemeenschap Langenhave – tot het Christelijk College Schaersvoorde. Rond 2006 verhuisde de school naar een nieuw gebouw aan de Landbouwstraat, nabij het station. Het oude complex aan de Polstraat werd in 2007 gesloopt.

    Het terrein bleef lange tijd braak liggen, tot er in 2023/2024 een nieuwbouwproject met 56 sociale huurwoningen verrees.


    Archieven

    Adresboek 1967

    Polstraat 25

    Chr. Techn. School

    Kenmerken


    Kadastraal nr.D-5431
    FunctieMiddelbare school
    Bouwjaar1955
    ArchitectW. Hebly
    Sloop2007
  • Landbouwschool

    Landbouwschool

    Lijsterbeslaan 3, Aalten (verdwenen)

    De Christelijke Lagere Land- en Tuinbouwschool in Aalten werd op 5 september 1962 geopend. De school was ontworpen door de Aaltense architect Wim Hebly. Het was destijds het paradepaardje van het Ministerie van Landbouw. De school werd vanuit Den Haag met buitenlandse gasten bezocht.

    In 1989 fuseerde de landbouwschool met de huishoudschool tot de Christelijke Scholengemeenschap Langenhave, welke in 1993 op zijn beurt is opgegaan in het Christelijk College Schaersvoorde.

    Het gebouw is eind jaren negentig afgebroken om plaats te maken voor woningbouw.


    Archieven

    Adresboek 1967

    Lijsterbeslaan 3

    Chr. Lagere Landbouwschool

    Kenmerken


    FunctieMiddelbare school
    Bouwjaar1962
    ArchitectW. Hebly
    Sloop< 2000
  • Huishoudschool

    Huishoudschool

    Oranjelaan 7, Aalten (herbestemd)

    De Huishoudschool aan de Oranjelaan in Aalten was decennialang een opleidingsschool voor meisjes in huishoudelijke taken. Het gebouw werd in 1956 gerealiseerd en in de zomer van 1958 officieel in gebruik genomen.

    De huishoudschool in Aalten bestond al sinds 1928, maar kreeg in 1958 een nieuw onderkomen aan de Oranjelaan 7. Het oude gebouw aan de Haartsestraat, waar de school eerder was gevestigd, kwam hierdoor vrij en werd vervolgens tijdelijk gebruikt door de Hogere Burgerschool (HBS).

    Onderwijs en schoolleven

    De school stond officieel bekend als de Christelijke Landbouwhuishoudschool en werd in de volksmond ook wel de Oranjeschool genoemd.

    De nieuwbouw bood aanzienlijk meer licht en ruimte dan de voorganger. Grote ramen met houten roeden zorgden voor veel lichtinval in de lokalen. Er waren praktijkruimtes ingericht voor koken, wassen en strijken, voorzien van moderne apparatuur voor die tijd, waaronder zowel elektrische als gasfornuizen.

    Leerlingen kregen onderwijs in uiteenlopende huishoudelijke taken, zoals koken, wassen en strijken. Ook werden anatomielessen gegeven, onder meer door dokter Knol. Er lag veel nadruk op netheid en discipline. Bij juffrouw Jonker stond een zogenoemd “strafbankje” voor haar kamer. Als ze haar deur opendeed moest je uitleggen waarom je daar zat.

    In de loop der jaren veranderde het onderwijsaanbod en waren er opleidingen voor INAS (Inrichtingsassistente), KVJV (Kinder en Jeugd Verzorging), LEAO (Lager Economisch en Administratief Onderwijs), MDGO (Middelbaar Dienstverlenings- en Gezondheidszorg Onderwijs) en AW (Algemene Vorming).

    Architectuur

    Het schoolgebouw uit 1956 werd gekenmerkt door de hoge ramen en de functionele inrichting die aansloot bij het praktijkgerichte karakter van het onderwijs. De lichte uitstraling van de lokalen was typerend voor de bouwstijl van die tijd.

    Fusies en opvolging

    In de loop van de tijd veranderde de huishoudschool mee met de ontwikkelingen in het onderwijs. In 1989 fuseerde de school met de Landbouwschool tot de Christelijke Scholengemeenschap Langenhave. Deze ging in 1993 samen met de andere Aaltense middelbare scholen op in het Christelijk College Schaersvoorde.

    Herbestemming

    Na het verdwijnen van de onderwijsfunctie kreeg het gebouw een nieuwe bestemming. In de eenentwintigste eeuw werd het complex verbouwd tot een wooncomplex met acht appartementen. In het hoofdgebouw zijn vijf woningen gesitueerd; in de beide aanbouwen links en rechts werden drie gelijkvloerse woningen gerealiseerd. Daarbij bleven de karakteristieke gevels met de hoge ramen grotendeels behouden.


    Archieven

    Adresboek 1967

    Oranjelaan 7

    Chr. Landb. Huishoud School

    Kenmerken


    Kadastraal nr.I-12841/12849
    FunctieMiddelbare school,
    Woningen
    Bouwjaar1956
    Monumentnee
    Oranjelaan 7, Aalten (Huishoudschool) - Zutphens Dagblad, 18-05-1957
    Zutphens Dagblad, 18 mei 1957
  • De Latijnse School in Bredevoort

    De Latijnse School in Bredevoort

    Het steedje Breedevoort, 1743

    Bredevoort in 1743 door Jan de Beijer, ter illustratie

    In de achttiende eeuw bevond zich in het vestingstadje Bredevoort een Latijnse School — een onderwijsinstelling waar jongens werden voorbereid op een universitaire of kerkelijke loopbaan.1 Hoewel er geen tastbare resten zijn, bieden enkele archiefvermeldingen een glimp van het bestaan van deze school.

    Een onderwijzer uit Molsberg

    De eerste aanwijzing komt uit de Oprechte Haerlemsche Courant van 1 november 1763, waarin Lotharius Frederik Wurm adverteert dat hij al twee jaar werkzaam is als praeceptor (onderwijzer) in Bredevoort. Zijn aanstelling dateert dus van circa 1761. Hij kondigt aan een kostschool te willen beginnen en biedt lessen aan in Latijn, Hoogduits, Frans, geschiedenis, rede- en dichtkunst en psalmzang.2

    Nog geen maand later verschijnt op 26 november 1763 vrijwel dezelfde advertentie in de Amsterdamsche Courant.3 Een jaar daarna, op 13 september 1764, volgt wederom een soortgelijke advertentie in de Oprechte Haerlemsche Courant.4 Dit toont dat Wurm zich actief en herhaaldelijk presenteerde om leerlingen te werven.

    Op 29 oktober 1765 verschijnt hij opnieuw in de krant, ditmaal als rector der Latijnsche School te Bredevoort, benoemd “van zyner Doorluchtige Hoogheid den Erf-Stadhouder.” In deze functie bood hij onderwijs aan in Latijn, Grieks, geschiedenis, rede- en dichtkunst, met daarnaast privélessen Frans en Hoogduits.5

    Wurm was afkomstig uit Molsberg, in het keurvorstendom Trier (nu Duitsland). Hij trouwde op 9 augustus 1764 met Elisabet Eliveret in Bredevoort.6 Hij overleed vóór september 1774, want toen hertrouwde Elisabet als “weduwe van wijlen Lotharius Fredericus Wurm.” 7

    Een schoolmeester met kerkelijke taken

    Op 26 maart 1773 wordt in het Trouwboek van de Nederduits Gereformeerde Gemeente Bredevoort genoteerd dat Alette Diemont, weduwe van schoolmeester Jan Hendrik Prevenier, het trouwboek overdraagt. De vermelding luidt:

    “Anno den 26 maart 1773 hebbe dit boekjen ontfangen van Juffr. Alette Diemont, wed. v. den Schoolmr dezer stad Jan Hendrik Prevenier.”
    — ondertekend: H. Conradi, senior sijn8

    Deze notitie bevestigt dat Prevenier schoolmeester was. Dat hij het trouwboek in beheer had, wijst erop dat hij ook verantwoordelijk was voor het bijhouden van kerkelijke administratie — een taak die in kleine steden vaak werd vervuld door de schoolmeester of voorzanger.9

    Daarnaast wordt Prevenier in andere bronnen vermeld als stadsrentmeester, belast met de financiële administratie van Bredevoort.10 Daarmee wordt duidelijk dat hij niet alleen in het onderwijs en de kerk een centrale rol vervulde, maar ook in het stedelijk bestuur. Het is aannemelijk dat hij verbonden was aan de Latijnse School, omdat in kleine steden de functies van schoolmeester en leraar aan de Latijnse School vaak samenkwamen.11 Voor Bredevoort is dit niet expliciet overgeleverd, maar gezien de context ligt een combinatie van functies voor de hand.

    Locatie onbekend

    Waar de Latijnse School van Bredevoort precies heeft gestaan, is niet bekend. Mogelijk was het niet meer dan een vertrek in of bij de kerk, of de woning van de onderwijzer — zoals elders in kleine Gelderse steden gebruikelijk was.12 De aanwezigheid van een dergelijke voorziening in een kleine stad als Bredevoort wijst in elk geval op een relatief hoog niveau van onderwijs en cultuur in de 18e eeuw.13

    Bronnen


    1. Latijnse School (Wikipedia) ↩︎
    2. Oprechte Haerlemsche Courant, 1 november 1763 (Delpher) ↩︎
    3. Amsterdamsche Courant, 26 november 1763 (Delpher) ↩︎
    4. Oprechte Haerlemsche Courant, 13 september 1764 (Delpher) ↩︎
    5. Oprechte Haerlemsche Courant, 29 oktober 1765 (Delpher) ↩︎
    6. Aalten, trouwboek, 9 augustus 1764 (Genealogiedomein) ↩︎
    7. Aalten, trouwboek, september 1774 (Genealogiedomein) ↩︎
    8. Bredevoort, trouwboek 1639-1981 (Genealogiedomein) ↩︎
    9. A.Th. van Deursen, Bavianen en Slijkgeuzen (1974) ↩︎
    10. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, Doetinchem. Toegang 0098 Drost en Geërfden van Bredevoort, 1608-1794 (Rekeningen van stadsrentmeester Jan Hendrik Prevenier; afgehoord 1773) ↩︎
    11. W. Frijhoff & M. Spies, 1650: Bevochten eendracht (1999) ↩︎
    12. A.J. van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden (1839–1851) ↩︎
    13. J.L. van Zanden e.a., Nederland 1780–1914 (2000) ↩︎