Markt 12

Aalten

Markt 12 in Aalten is een historisch pand met wortels die teruggaan tot de zeventiende eeuw. Het huis kent een bijzonder verhaal: tijdens de Tweede Wereldoorlog bood het onderdak aan onderduikers, terwijl de bezetter het tegelijkertijd in gebruik had. Tegenwoordig maakt Markt 12 deel uit van het Nationaal Onderduikmuseum.

Op de locatie van de huidige adressen Markt 12–18 stonden vermoedelijk al in de zeventiende eeuw twee dorpsboerderijen: vakwerkhuizen met een sterk agrarisch karakter. De panden werden van elkaar gescheiden door een smalle doorgang, een zogenaamde osendrop. Een bredere steeg aan de linkerzijde leidde naar een achtererf waaraan een vakwerkschuur stond.

Aan de achterzijde strekten zich twee diepe, onbebouwde percelen uit richting de Prinsenstraat, vermoedelijk in gebruik als tuinen of landbouwgrond. In de achttiende en negentiende eeuw werden de oorspronkelijke vakwerkhuizen aan de Markt vervangen door bakstenen huizen. Het huidige pand Markt 12 is ontstaan na nieuwbouw omstreeks 1843.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het huis bewoond door de familie Kempink, een gezin met twee jonge kinderen. Aan het begin van de oorlog werd de voorkamer gebruikt door het Rode Kruis. Later werd deze ruimte gevorderd door de nazi’s en ingericht als Ortskommandantur. Tegelijkertijd zaten er op de zolder acht onderduikers verborgen. Deze onderduikplek is nog steeds aanwezig.

De gewelfde kelder onder het huis werd bij luchtalarm gebruikt als schuilkelder voor de buurt. Soms zochten wel twintig mensen daar bescherming tegen bombardementen.

Aan het eind van de oorlog moest de familie Kempink het huis halsoverkop verlaten op last van de Duitsers. In het zwaar getroffen Sauerland waren veel woningen verwoest; Duitse moeders en kinderen werden elders ondergebracht – onder andere in Markt 12 in Aalten. Na de oorlog keerde de familie terug en bleef nog jarenlang in het pand wonen.

Museum

Na 1970 onderging het complex enkele belangrijke stedenbouwkundige veranderingen. Het werd in fasen gerestaureerd en opgenomen in museum ’t Frerikshuus, de voorloper van het huidige Nationaal Onderduikmuseum.

In 2004 werd achter Markt 12 een nieuw museumgebouw gerealiseerd, en het achterliggende terrein ingericht als parkeerplaats. De nieuwbouw en de drie historische panden Markt 12–16 werden met elkaar verbonden door een glazen overkapping, waarin de hoofdentree en een entreehal werden opgenomen.

In 2024 maakte het Nationaal Onderduikmuseum bekend dat het opnieuw uitbreidingsplannen heeft. Voor dit doel is het naastgelegen pand Markt 18 aangekocht.

Eigenaren

Overzicht is niet volledig.

Jaar	Perceel	Eigenaar	Omschrijving
1832	I-1080	Wolter Huinink	430 m² huis, schuur & erf
1881	I-1694	Johan Gerhard Becking, winkelier	290 m² huis & erf

Bewoners

Bevolkingsregister 1823-1838

Aalten 265

Wolter Hunink (Aalten, 13-12-1779), landbouwer
Johanna Willemina Vreede (Aalten, 11-06-1799)

Bevolkingsregister 1838-1850

Aalten 244

Wolter Hunink (Aalten, 13-12-1779), landbouwer
Johanna Willemina Vreede (Aalten, 11-06-1799)

Volgende bewoners:

Johannes Gerhardus Becking (Aalten, 20-02-1807), winkelier
trouwt op 01-09-1843 in Aalten met
Catharina Maria ten Bokkel (Aalten, 16-10-1812)

Bevolkingsregister 1850-1860

Aalten 244

Johannes Gerhardus Becking (Aalten, 20-02-1807), winkelier
Catharina Maria ten Bokkel (Aalten, 16-10-1812)

Bevolkingsregister 1860-1870

Aalten 244

Johannes Gerhardus Becking (Aalten, 20-02-1807), winkelier en tapper
Catharina Maria ten Bokkel (Aalten, 16-10-1812)

Bevolkingsregister 1870-1880

Aalten 321

Johannes Gerhardus Becking (Aalten, 20-02-1807), winkelier
Catharina Maria ten Bokkel (Aalten, 16-10-1812)

Bevolkingsregister 1880-1890

Aalten 364

Johannes Gerhardus Becking (Aalten, 20-02-1807), winkelier
Catharina Maria ten Bokkel (Aalten, 16-10-1812)

Volgende bewoners, zoon en schoondochter:

Johannes Catharinus Becking (Aalten, 17-07-1848), winkelier
trouwt op 19-05-1881 in Aalten met
Anna Wilhelmina Theodora Becking (Varsseveld, 08-09-1855)